การวิเคราะห์สื่อ : แนวคิดและเทคนิค

ลองนึกดูว่าเวลาเปิดโทรทัศน์ อ่านหนังสือพิมพ์ หรือแม้แต่เลือกเสื้อผ้าใส่ออกจากบ้าน — เราได้รับ “สาร” บางอย่างอยู่ตลอดเวลา แต่เราอ่านมันออกแค่ไหน?
“การวิเคราะห์สื่อ : แนวคิดและเทคนิค” คือหนังสือที่ อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนขึ้นครั้งแรกในปี 2540 ภายใต้โครงการเมธีวิจัยอาวุโส สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) และตีพิมพ์ซ้ำมาจนถึงครั้งที่ 4 ในปี 2552 นี้ ความจริงที่น่าสังเกตคือ หนังสือเล่มนี้อยู่ในแวดวงวิชาการนิเทศศาสตร์ไทยนานกว่าหนึ่งทศวรรษ โดยไม่เคยหมดความต้องการจากผู้อ่าน
“เหตุผลประการหนึ่งที่ดิฉันไม่อยากนำหนังสือเล่มนี้มาตีพิมพ์ซ้ำ เนื่องจากคิดว่าเรื่องราวของการสื่อสารนั้นมีการเคลื่อนไหวอย่างรวดเร็ว ทั้งเนื้อหาและตัวอย่างที่นำมาใช้ จึงอาจจะมีกรอบของยุคสมัยหนึ่งๆ กำกับอยู่”(พ.ศ. 2552) ความลังเลของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ในคำนำนั้นเผยให้เห็นว่าเธอรู้จักสนามที่ตัวเองทำงานอยู่ดีแค่ไหน
สิ่งที่ทำให้หนังสือเล่มนี้ยืนระยะได้ คือการที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ปฏิเสธจะเขียนเพียง “คู่มือ how-to” เธอเลือกเดินคู่ขนานระหว่างมิติแนวคิดพื้นฐาน (Conceptual Aspect) กับมิติเทคนิคการวิเคราะห์ (Technical Aspect) ไปพร้อมกันตลอดทั้งเล่ม โดยครอบคลุมกรอบทฤษฎีหลักสี่สาย ตั้งแต่สังคมวิทยา เศรษฐศาสตร์การเมือง จิตวิเคราะห์ ไปจนถึงสัญญะวิทยา และนำทฤษฎีเหล่านั้นไปใช้กับรูปแบบสื่อที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นข่าวโทรทัศน์ ละคร sit-com เกมโชว์ รายการกีฬา หรือแม้กระทั่ง “แฟชั่น” ซึ่งนับว่าเป็นการสื่อสารรูปแบบหนึ่งเช่นกัน
สำหรับนักศึกษานิเทศศาสตร์ นักวิจัยสื่อ หรือใครก็ตามที่อยากเข้าใจว่าสื่อทำงานอย่างไรในโครงสร้างที่ใหญ่กว่าตัวมันเอง — เล่มนี้ไม่ได้ให้คำตอบสำเร็จรูป แต่ให้เครื่องมือที่คมพอจะตั้งคำถามกับทุกสิ่งที่เราบริโภคอยู่ทุกวัน