เมื่อการแปลหนังสือกลายเป็นเส้นทางชีวิต: คำนำหนังสือการศึกษาสำหรับผู้ถูกกดขี่

มีครั้งไหนบ้างที่คุณอ่านหนังสือแล้วรู้สึกว่าชีวิตตัวเองเปลี่ยนไปตลอดกาล — ไม่ใช่เพราะเนื้อหาสวยงาม แต่เพราะมันเปิดให้เห็นโลกในแบบที่ไม่อาจมองเหมือนเดิมได้อีกต่อไป
ไฟล์นี้รวบรวมฉบับแปลภาษาไทยของ Pedagogy of the Oppressed (การศึกษาสำหรับผู้ถูกกดขี่) โดย เปาโล แฟร์ร ผู้แปลคือ ช.เขียวพุ่มพวง จัดพิมพ์โดยศูนย์ปฏิบัติการร่วมเพื่อแก้ไขปัญหาประชาชนบนพื้นที่สูง (ศปส.) พิมพ์ครั้งที่ 2 พฤษภาคม 2549 พร้อมคำนำที่เขียนขึ้นใหม่โดย อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เมื่อ 3 กรกฎาคม 2549
คำนำนั้นคือหัวใจของเอกสารชุดนี้ อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เปิดเผยว่าท่านเริ่มแปลหนังสือเล่มนี้ตั้งแต่ช่วงปี 2516–17 และหลังแปลจบก็นำแนวคิดของแฟร์รไปทดลองจริงกับกลุ่มคนงานทอผ้าย่านชานเมืองกรุงเทพ จนพบว่า “ตัวหนังสือของแฟร์รนั้นเป็นสัจจะแท้จริง และแนวคิดของเขา ไม่เพียงแต่ ‘คิดได้’ เท่านั้น หากแต่ ‘ยังทำได้จริง’ อีกด้วย”
“การแปลหนังสือเล่มนี้ในขณะนั้น จึงมิใช่เป็นเพียงการแปลหนังสือเล่มหนึ่งเท่านั้น หากทว่า การแปลนี้เป็นประดุจตะไบเหล็กที่ขัดเกลาตัวตนและขีดวางเส้นทางชีวิตของข้าพเจ้าต่อมาในภายภาคหน้าอีกด้วย”* (2549)
สามสิบปีต่อมา อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ยังคงยืนยันว่าระบบการศึกษาแบบฝากธนาคารกำลังพรากความเป็นมนุษย์ของครูและนักเรียนออกไปทุกวัน และหนังสือเล่มนี้คือกลไกหนึ่งในการฟื้นฟูกอบกู้ความเป็นคนกลับคืนมา
สำหรับใครก็ตามที่สงสัยว่าทำไมนักการศึกษาไทยรุ่นหนึ่งถึงหันมาสนใจแฟร์รอย่างจริงจัง คำนำสั้นๆ ของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ให้คำตอบได้ดีกว่าบทความวิชาการหลายฉบับ