คุณเคยสงสัยไหมว่าทำไมการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียวถึงไม่พอ และทำไมการเมือง วัฒนธรรม และความคิดจึงต้องเปลี่ยนไปพร้อมกัน?
บทความ “ลัทธิมาร์กซ์ของกรัมชี่” ของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ตีพิมพ์ในวารสารธรรมศาสตร์ ปีที่ 12 เล่ม 2 (มิถุนายน 2526) ขณะที่อาจารย์สังกัดคณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล บทความนี้เรียบเรียงจากหนังสือ *Gramsci’s Marxism* ของ Carl Boggs (Pluto Press, 1976) โดยมีเจตนาเพื่อนำแนวคิดของ Antonio Gramsci (1891–1937) นักลัทธิมาร์กซ์ชาวอิตาเลียนมาเผยแพร่สู่วงวิชาการไทย
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ อธิบายพัฒนาการทางความคิดของกรัมชี่เป็นสี่ยุค ตั้งแต่การทำงานกับกรรมกรในเมืองตูริน การก่อตั้งพรรคคอมมิวนิสต์อิตาลี จนถึงการเขียน *Prison Notebook* อันเลื่องลือระหว่างถูกจองจำในคุกของมุสโสลินีนานกว่า 10 ปี โดยชี้ให้เห็นว่า *”งานที่เขียนในระหว่างที่ถูกคุมขังกลับมีลักษณะทางทฤษฎีและประวัติศาสตร์อันลึกซึ้ง”*
จุดแข็งของบทความอยู่ที่การอธิบายว่ากรัมชี่ฟื้นคืนการให้ความสำคัญกับ “การเมือง” ในฐานะพลังอิสระ ไม่ใช่เพียงภาพสะท้อนของเศรษฐกิจ ซึ่งขัดกับแนวทาง Economist ที่ครอบงำสากลที่สองและสาม กรัมชี่ยืนยันว่า *”ลัทธิมาร์กซ์โดยส่วนรวมจะต้องมีองค์ประกอบทางการเมืองเป็นตัวสำคัญ”* รวมถึงปัจจัยด้านวัฒนธรรม ปรัชญา และบทบาทของปัญญาชน
ในบริบทของประเทศไทยยุค 2526 ที่ยังหลอกหลอนด้วยความตึงเครียดทางการเมือง บทความชิ้นนี้คือความพยายามของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ในการสร้างกรอบคิดให้นักวิชาการและนักเคลื่อนไหวได้ทำความเข้าใจการต่อสู้ทางการเมืองในมิติที่ลึกกว่าโครงสร้างเศรษฐกิจ
สำหรับผู้ที่สนใจทฤษฎีสังคม การเมือง และวัฒนธรรม งานชิ้นนี้ยังคงเป็นบทนำที่กระชับและทรงพลังสู่โลกแห่งความคิดของกรัมชี่
