เมื่อกระแสความคิดที่เคยเชื่อมั่นเริ่มสั่นคลอน คนที่ยิ่งใหญ่ที่สุดจะไม่ใช่คนที่ยืนหยัดปกป้องทุกตัวอักษร แต่คือคนที่กล้าทบทวนตัวเองกลางสมรภูมิ
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ แปลและเรียบเรียงงานชิ้นนี้ในฐานะนักวิชาการที่เห็นว่าวิกฤตการณ์ในหมู่ฝ่ายซ้ายไทยหลัง พ.ศ. 2521 ไม่ใช่เรื่องเฉพาะของไทย แต่เป็นส่วนหนึ่งของวิกฤตที่เกิดซ้ำซากทั่วโลก หนังสือพิมพ์ครั้งแรกโดยสำนักพิมพ์ผลึก กรุงเทพมหานคร 2528 โดยมีชื่อเต็มว่า “วิพากษ์ลัทธิมาร์กซ์: กลุ่มซ้ายใหม่ในฝรั่งเศส”
งานชิ้นนี้พาผู้อ่านไปสำรวจประสบการณ์ของปัญญาชนและขบวนการต่อสู้ชาวฝรั่งเศสที่ต้องเผชิญกับสามวิกฤตพร้อมกัน ได้แก่ ความล้มเหลวของกฎเกณฑ์ทางทฤษฎีมาร์กซ์ที่ไม่ปรากฏจริงในโลกทุนนิยมยุคใหม่ ปัญหาเสรีภาพในรัฐสังคมนิยม และความขัดแย้งภายในขบวนการเองระหว่างสากลนิยมกับชาตินิยม อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชี้ว่า *”ขอบเขตปริมณฑลความเข้มข้นรุนแรงของวิกฤติการณ์ในที่อื่นๆ โดยเฉพาะในทวีปยุโรป ดูเหมือนจะกว้างขวางและหนักหน่วงยิ่งกว่าในกรณีของไทยหลายเท่านัก”* (2528) ซึ่งเป็นการเปิดพื้นที่เรียนรู้จากประสบการณ์ที่ผ่านมาของยุโรปเพื่อทำความเข้าใจบริบทไทย
หัวใจของงานคือการนำเสนอทางที่สาม นอกเหนือจากการปฏิเสธลัทธิมาร์กซ์ทั้งหมด หรือการปกป้องโดยไม่เปลี่ยนแปลง นั่นคือการวิพากษ์เพื่อพัฒนา ผ่านนักคิดอย่าง Marcuse, Lukacs และ Althusser ที่ต่างพยายามหาทางออกจากความอับจนทางความคิดด้วยวิธีการที่ต่างกัน
งานแปลและเรียบเรียงของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชิ้นนี้ไม่ใช่แค่การถ่ายทอดความคิดจากตะวันตก แต่คือกระจกที่สะท้อนให้ผู้อ่านชาวไทยได้มองตัวเองในกระแสความเปลี่ยนแปลงทางความคิดระดับโลก
