ทำไมต้องมานึกคิดถึงเรื่องต้มซุปอยู่ ในเมื่อมีหนังสือฟิสิกส์ต้องอ่านอีกหลายเล่ม — นั่นคือคำถามของมารี คูรี่ที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ หยิบมาเปิดคำนำ และมันก็คือคำถามที่ยังใช้ได้ในทุกยุค สำหรับผู้หญิงทุกคนที่เคยรู้สึกว่าตัวเองต้องเลือกระหว่างความฝันกับสิ่งที่สังคมคาดหวัง
ในปี 2537 อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนคำนำให้กับหนังสือ “มาดามคูรี่” ฉบับแปลภาษาไทย ซึ่งจัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ดอกหญ้า งานชิ้นนี้ไม่ใช่บทสรุปชีวประวัติของมารี คูรี่ แต่เป็นการอ่านชีวิตของนักวิทยาศาสตร์ผ่านสายตาของนักสตรีศึกษา โดยมุ่งไปที่คำถามที่ว่าอะไรกันแน่ที่ทำให้ผู้หญิงคนหนึ่งสามารถฝ่าม่านอคติจนกลายเป็นนักวิทยาศาสตร์ระดับโลกได้
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชี้ให้เห็นว่าปัจจัยสำคัญไม่ใช่แค่อัจฉริยภาพ แต่คือโอกาส อุปสรรค และกำแพงที่สังคมสร้าง บวกกับตัวมารี คูรี่เองที่มีความพากเพียรและวางแผนชีวิตอย่างประณีต
*”โอกาสของผู้หญิงมีมากน้อยเพียงใด อุปสรรคและกำแพงกั้นนั้นมีมากน้อยเพียงใด และตัวผู้หญิงเองมีความพากเพียรที่จะฝืนฝ่าอุปสรรคและใช้โอกาสที่มีอยู่มากน้อยเพียงใด”* (2537)
สิ่งที่ทำให้คำนำนี้มีน้ำหนักเกินขนาด คือการที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ไม่ยอมให้มารี คูรี่เป็นเพียงตำนานของความพิเศษ แต่พยายามถอดบทเรียนจากชีวิตจริงของเธอมาให้ผู้อ่านที่ธรรมดาสามัญมากที่สุดสามารถหยิบไปใช้ได้ นั่นคือการเป็นอิสระจากการครอบงำ การใช้ชีวิตเพื่อแสวงหาความรู้ และการทำตนให้เป็นประโยชน์
หากเคยสงสัยว่าผู้หญิงที่ประสบความสำเร็จในโลกวิทยาศาสตร์หรือในสาขาที่ผู้ชายครองอยู่นั้นต้องแลกอะไรไปบ้าง และสิ่งที่แลกนั้นยุติธรรมหรือเปล่า คำนำสั้น ๆ ชิ้นนี้มีคำตอบที่ไม่ง่าย แต่ซื่อตรง
