ถ้าเคยถามตัวเองว่าทำไมผู้หญิงจึงเข้าสู่วงการวิทยาศาสตร์น้อยนัก คำตอบที่ได้ยินมักเป็นเรื่อง “ธรรมชาติ” ของผู้หญิงเอง — แต่งานชิ้นนี้จะพาไปตั้งคำถามกับคำตอบนั้น
บทความวิชาการเรื่อง “ผู้หญิงกับวิทยาศาสตร์” โดยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เป็นการสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างผู้หญิงกับวิทยาศาสตร์อย่างรอบด้านและเป็นระบบ ครอบคลุมตั้งแต่ระดับสามัญสำนึกในชีวิตประจำวัน ไปจนถึงระดับโครงสร้างสถาบัน และการถกเถียงทางทฤษฎีในวงวิชาการสตรีศึกษา
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เริ่มต้นจากสิ่งที่ใกล้ตัว เช่น คำว่า “สาววิทยาศาสตร์” ในสังคมไทย ซึ่งมีนัยทั้งบวกและลบ ก่อนขยายไปสู่คำถามเชิงระบบว่า *”วิทยาศาสตร์จะหันมาเล่นบทบาทส่งเสริมความเท่าเทียมระหว่างเพศได้หรือไม่ และจะต้องเป็นวิทยาศาสตร์แบบไหน”* งานชิ้นนี้แบ่งเป็นหลายตอน ครอบคลุมทั้งเรื่องผู้หญิงในฐานะผู้ใช้ผลงานวิทยาศาสตร์ ความเชื่อทางวิทยาศาสตร์ที่ทำหน้าที่เป็นกลไกรักษาความไม่เสมอภาคระหว่างเพศ สถิติการเรียนและการทำงานในสาขาวิทยาศาสตร์ ไปจนถึงประวัติศาสตร์ที่ถูกลืมเลือนของนักวิทยาศาสตร์หญิงตั้งแต่ยุคกรีกโบราณ
หนึ่งในข้อค้นพบที่น่าสนใจคือข้อโต้แย้งต่อคำอธิบายที่ว่าผู้หญิงไม่เหมาะกับวิทยาศาสตร์เพราะธรรมชาติของร่างกายและสติปัญญา งานชิ้นนี้ชี้ให้เห็นว่าคำอธิบายดังกล่าวไม่สอดคล้องกับหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่บันทึกการมีส่วนร่วมของผู้หญิงในวิทยาศาสตร์มาอย่างต่อเนื่อง แม้จะถูกลบเลือนออกจากประวัติศาสตร์กระแสหลัก
งานชิ้นนี้มีความสำคัญในฐานะหนึ่งในงานวิชาการภาษาไทยไม่กี่ชิ้นที่เชื่อมโยงสตรีศึกษากับปรัชญาวิทยาศาสตร์ และยังคงเป็นแหล่งอ้างอิงที่มีคุณค่าสำหรับผู้สนใจประเด็นเพศภาวะในวงการการศึกษาและวิทยาศาสตร์ไทย
