ในยุคที่การศึกษาเรื่องผู้หญิงในประเทศไทยยังถูกมองว่าเป็น “เรื่องส่วนตัว” ไม่ใช่เรื่องของโครงสร้างหรือการเมือง บทความชิ้นนี้ตั้งคำถามที่ท้าทายมากที่สุดชิ้นหนึ่งในวงวิชาการสังคมศาสตร์ไทยยุคนั้น
“ข้อพิจารณาในการวิเคราะห์ปัญหาสตรีในเชิงเศรษฐศาสตร์การเมือง-วัฒนธรรม” ตีพิมพ์ในวารสารสังคมศาสตร์ ปีที่ 22 ฉบับที่ 2 สิงหาคม พ.ศ. 2528 โดยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ขณะดำรงตำแหน่งผู้ช่วยศาสตราจารย์ คณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของการถกเถียงในขบวนการสตรีไทยช่วงกลางทศวรรษ 2520 ว่าด้วยการจะ “เพิ่มสิทธิ” ให้ผู้หญิงเพียงพอหรือต้องเปลี่ยนแปลงระบบสังคมทั้งหมด
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ มุ่งวิเคราะห์ขบวนการปลดปล่อยสตรีที่มุ่งแสวงหาระบบสังคมใหม่ โดยนำกรอบของลัทธิมาร์กซ์ (ทั้งทางเศรษฐกิจและทางวัฒนธรรม) มาตั้งคำถามว่าเหตุใดผู้หญิงจึงถูกกดขี่ในทุกระบบสังคม ตั้งแต่ระบบศักดินา ระบบทุนนิยม จนถึงระบบสังคมนิยม บทความเสนอว่าระบบ “ถืออำนาจชายเป็นใหญ่” (patriarchy) ไม่ใช่เพียงผลพวงของโครงสร้างเศรษฐกิจ แต่ฝังรากอยู่ในโครงสร้างครอบครัว กระบวนการผลิตซ้ำ (reproduction) และวัฒนธรรมความคิดของมนุษย์อย่างแยกไม่ออก
ผ่านการอ้างอิงงานของ Saffioti, Safilios-Rothschild, Firestone และ Giddens บทความนี้ชี้ให้เห็นว่า *”ผู้หญิงในชนชั้นนายทุนนั้น แม้เธอจะได้รับการกดขี่จากชายในชนชั้นเดียวกับเธอ แต่เธอก็เอารัดเอาเปรียบทั้งชายและหญิงในชนชั้นต่ำกว่า”* (Saffioti 1978 : 46–47) — ข้อสังเกตที่ยังคมชัดมาในปัจจุบัน
ถ้าคุณเคยสงสัยว่าทำไมการต่อสู้เพื่อสิทธิสตรีจึงซับซ้อนกว่าการเรียกร้องความเท่าเทียมระหว่างเพศ บทความจากปี 2528 ชิ้นนี้อาจช่วยให้คุณเห็นว่ารากของคำถามนั้นอาจลึกกว่าที่คิด
