ถ้าเคยดูรายการโทรทัศน์แล้วรู้สึกว่าภาพของผู้หญิงบนหน้าจอ “ไม่ตรง” กับผู้หญิงในชีวิตจริง — งานวิจัยชิ้นนี้คือความพยายามพิสูจน์ความรู้สึกนั้นด้วยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์
รายงานการวิจัยเรื่อง “การวิเคราะห์รายการโทรทัศน์โดยใช้แนวคิดเรื่องบทบาทหญิง-ชาย (The Gender-based Analysis of Thai TV Programs)” จัดทำโดย ดร.สายสุรี จุติกุล และ ดร.กาญจนา แก้วเทพ เสนอต่อคณะอนุกรรมการการศึกษา อาชีพ และวัฒนธรรม ภายใต้คณะกรรมการส่งเสริมและประสานงานสตรีแห่งชาติ (กสส.) ตีพิมพ์ในพฤษภาคม พ.ศ. 2543 งานชิ้นนี้เป็นงานวิจัยที่ได้รับมอบหมายในระดับนโยบายของรัฐ สะท้อนถึงความสำคัญที่สังคมไทยเริ่มให้กับประเด็นเพศภาวะในสื่อโทรทัศน์
บทที่ 1 และ 2 ซึ่งเป็นส่วนที่บันทึกไว้ในเอกสารชุดนี้ ครอบคลุมที่มาและความสำคัญของปัญหา รวมถึงกรอบทฤษฎีที่ใช้ในการศึกษา อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ และ ดร.สายสุรี ได้วางกรอบการวิเคราะห์ผ่าน 4 มิติ ได้แก่ พัฒนาการของสื่อมวลชนศึกษา แนวทางการศึกษาเรื่องหญิงชายในสื่อ ความแตกต่างระหว่างสื่อแต่ละประเภท และรายการโทรทัศน์ประเภทต่างๆ
งานชิ้นนี้นำเสนอว่า *”หากนักสื่อสารมวลชนไม่มีมุมมองเรื่องบทบาทหญิงชาย (gender blinded) หรือมีอคติ”* ภาพที่ปรากฏในสื่อก็จะบิดเบี้ยวไปจากความเป็นจริงของสังคม และสื่อมวลชนในฐานะ “เครื่องแปลงสัญญาณ” จะยิ่งตอกย้ำความไม่เสมอภาคทางเพศแทนที่จะสะท้อนหรือสร้างความเท่าเทียม
นอกจากคุณค่าในฐานะงานวิจัยเชิงวิชาการ รายงานนี้ยังมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ เนื่องจากเป็นหนึ่งในงานวิจัยด้านสื่อและเพศภาวะที่จัดทำขึ้นในระดับนโยบายของไทยในยุคแรกๆ และยังคงเป็นฐานข้อมูลสำคัญสำหรับนักวิจัยรุ่นต่อมา
