ลองนึกถึงภาพกราฟสองเส้นที่วิ่งสวนกัน — เส้นหนึ่งพุ่งสูงขึ้นตามความก้าวหน้าของเทคโนโลยี อีกเส้นหนึ่งดิ่งต่ำลงตามสถานภาพของผู้หญิง ภาพนั้นคือแก่นของบทความที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนขึ้นในปี 2533 และตีพิมพ์ในวารสารศานติสังคม ช่วงเวลาที่ไทยกำลังเร่งรีบไล่ตามโลกไฮเทคอย่างกระตือรือร้น
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ตั้งคำถามกับคำว่า “ยุคไฮเทค” อย่างตรงไปตรงมา ว่ามันช่วยยกสถานภาพสตรีขึ้นจริงหรือเพียงแต่เปลี่ยนหน้าตาของการกดทับให้ดูทันสมัยขึ้น งานชิ้นนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่การตั้งข้อสังเกต แต่พาผู้อ่านเดินผ่านหลายมิติ ตั้งแต่อุตสาหกรรมที่ใช้ “สายตาละเอียดและกล้ามเนื้อเล็ก ๆ ของผู้หญิง” โดยไม่สนใจสุขภาพระยะยาว ไปจนถึงอคติที่ฝังอยู่ในสื่อ ประกวดนางงาม และระบบทุนนิยมที่ดึงผู้หญิงออกจากบ้านมาสู่โรงงาน แล้วกลับประกาศว่านั่นคือความก้าวหน้า
*”ในขณะที่กราฟด้านเทคโนโลยีพุ่งสูงขึ้นนั้น กราฟสถานภาพของผู้หญิงกลับดิ่งตกต่ำลง”* (2533)
สิ่งที่ทำให้บทความนี้ยังมีน้ำหนักแม้เวลาผ่านมาหลายทศวรรษ คือการที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ไม่ยอมให้คำตอบง่าย ๆ แก่ผู้อ่าน แต่ชวนตั้งคำถามว่าสังคมไทยในยุคไฮเทคจะเดินไปในทิศทางแบบ NICS หรือ HICS — และคำตอบนั้นขึ้นอยู่กับว่าผู้หญิงไทยจะเข้าไปมีส่วนร่วมในการกำหนดทิศทางของเทคโนโลยีได้มากน้อยเพียงใด
ถ้าเคยรู้สึกว่าโลกที่ “พัฒนาแล้ว” ยังคงทิ้งผู้หญิงบางกลุ่มไว้ข้างหลัง บทความนี้อาจช่วยให้เห็นว่ากลไกที่ซ่อนอยู่ใต้ความสะดวกสบายนั้นทำงานอย่างไร
