ลองนึกถึงภาพตี 4 ที่สถานีรถเมล์ — ผู้หญิงจำนวนไม่น้อยยืนรอรถเพื่อไปทำงาน ขณะที่เมืองยังหลับ
ในปี 2534 อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนบทความนี้ลงใน นิตยสารม่านแห่งอคติ ของมูลนิธิเพื่อนหญิง ท่ามกลางกระแสพัฒนาอุตสาหกรรมของไทยที่กำลังเดินเครื่องเต็มสูบ โรงงานทอผ้า อิเล็กทรอนิกส์ และอาหารสำเร็จรูปต้องการแรงงาน — และแรงงานส่วนใหญ่ที่หล่อเลี้ยงอุตสาหกรรมเหล่านั้นคือผู้หญิง บทความจึงตั้งคำถามตรง ๆ ว่า สังคมที่ได้ประโยชน์จากแรงงานหญิงนั้น มองเห็น “ผู้หญิงทำงาน” ว่าเป็นใครกันแน่
สิ่งที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ค้นพบคือโครงสร้างความไม่เท่าเทียมที่ซ้อนทับกันหลายชั้น ผู้หญิงได้รับค่าจ้างต่ำกว่าผู้ชายในงานประเภทเดียวกัน ตำแหน่งบริหารระดับสูงยังคงเป็นของผู้ชายเกือบครึ่งหนึ่ง และงานที่ผู้หญิงทำมักถูกมองว่า “ไม่ใช้ทักษะ” ทั้งที่ต้องใช้ความละเอียด ความชำนาญ และความอดทนสูง บทความยังชี้ให้เห็นกับดักที่ผู้หญิงต้องเผชิญเมื่อเข้าสู่ตลาดแรงงานในฐานะ “ผู้มาทีหลัง” — ระบบถูกออกแบบโดยผู้ชายและเพื่อผู้ชาย ผู้หญิงจึงต้องเดินในเส้นทางที่ไม่ได้สร้างไว้สำหรับตน
“มันเป็นห่วงอนาคตลูก ก็เลยต้องเสียสละอนาคตของตัวเอง”* (2534) — ประโยคนี้จากบทความสะท้อนเสียงของผู้หญิงชนชั้นกลางล่างที่แบกทั้งงานและครอบครัวไว้คนเดียว
บทความชิ้นนี้ตั้งคำถามทิ้งไว้ว่า เส้นทางที่ดีกว่าสำหรับผู้หญิงทำงานในสังคมไทยนั้น ยังรอการตัดสินใจของใครอีก
