ถ้าเคยสงสัยว่าทำไมการพัฒนาเศรษฐกิจจึงมักทำลายสิ่งแวดล้อม และทำไมผู้หญิงจึงเป็นกลุ่มที่รับผลกระทบก่อนใคร บทความชิ้นนี้คือคำตอบที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เสนอไว้ตั้งแต่ต้นทศวรรษ 2530
เอกสารวิชาการ “ผู้หญิง สิ่งแวดล้อม และการพัฒนาเศรษฐกิจ” (Women, Environment and Economic Development) เป็นบทความที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เสนอต่อศูนย์ศึกษาเศรษฐศาสตร์การเมือง คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2535 โดยได้รับการสนับสนุนจากมูลนิธิฟรีดริช เอแบรท (Friedrich-Ebert Stiftung) งานชิ้นนี้เกิดขึ้นในบริบทที่กระแสสิ่งแวดล้อมโลกกำลังเข้มข้นถึงขีดสุด และคำถามว่าผู้หญิงอยู่ตรงไหนในสมการนั้นยังแทบไม่มีใครถาม
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เริ่มต้นจากข้อสังเกตที่ว่าปัญหาการพัฒนา สิ่งแวดล้อม และสถานภาพสตรีนั้นเชื่อมโยงกันอย่างลึกซึ้ง แต่กลับถูกมองแยกจากกันในวงถกเถียงทั่วไป บทความนี้จึงสำรวจความสัมพันธ์ทั้งสามทิศทาง ตั้งแต่ปัญหาระดับภายนอก (โครงสร้างเศรษฐกิจโลก ระบบบริโภค อาวุธนิวเคลียร์) ไปจนถึงปัญหาระดับภายใน (ความคิด ความเชื่อ ทัศนคติของมนุษย์ต่อธรรมชาติ) โดยเฉพาะการวิเคราะห์แนวคิด “นักสตรี-นิเวศวิทยา” (Ecofeminist) ที่มองว่ารากของปัญหาสิ่งแวดล้อมกับปัญหาการกดขี่ผู้หญิงนั้นเป็นรากเดียวกัน คือวัฒนธรรมของการแบ่งแยกและการควบคุม
งานชิ้นนี้ยังนำเสนอแนวทางเชิงปฏิบัติ ทั้งการเสริมพลังอำนาจสตรีด้วยการฝึกอบรม การจัดตั้งองค์กร และการถ่ายทอดความรู้เรื่องสิ่งแวดล้อมผ่านเครือข่ายชุมชน พร้อมยกตัวอย่างขบวนการ Women’s Pentagon Action และขบวนการ เขมชัดสีเขียว (Green Belt Movement) ในเคนยาเป็นต้นแบบ
งานนี้เป็นหลักฐานว่าอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เชื่อมโยงปัญหาโลกกับการต่อสู้ในชีวิตประจำวันของผู้หญิงธรรมดาได้อย่างแหลมคม ถ้าคุณสนใจว่าเส้นด้ายระหว่างสิทธิสตรีกับการรักษาโลกนั้นถูกทอขึ้นอย่างไร บทความชิ้นนี้คือต้นทางที่ควรเริ่มต้น
