เวลาใครพูดว่า “รัก” — คุณแน่ใจแค่ไหนว่าเขาพูดถึงสิ่งเดียวกับที่คุณเข้าใจ?
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนหน่วยที่ 2 ชื่อ “ทฤษฎีการสื่อความหมาย” ให้แก่เอกสารการสอนชุดวิชาการสร้างสารในงานนิเทศศาสตร์ ของมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ตีพิมพ์ปี พ.ศ. 2549 เอกสารชิ้นนี้ตอบโจทย์นักศึกษาที่ต้องเรียนเรื่องการสร้างสารแต่ยังขาดรากฐานทางทฤษฎีว่าความหมายทำงานอย่างไรกันแน่
งานชิ้นนี้จัดหมวดทฤษฎีออกเป็น 4 กลุ่มหลัก ได้แก่ กลุ่มทฤษฎีภาพตัวแทน ซึ่งศึกษาว่าสัญญะแทนสิ่งอื่นได้อย่างไร กลุ่มทฤษฎีภาษาธรรมดาแห่งปรัชญาที่ชวนศึกษาการใช้ภาษาในชีวิตจริงแทนที่จะมุ่งไปที่ “ตัวภาษา” กลุ่มทฤษฎีปรากฏการณ์นิยมที่เชื่อมภาษากับระบบคิดของมนุษย์ และกลุ่มทฤษฎีสัญวิทยาที่เป็นลูกผสมระหว่างสามกลุ่มก่อน
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เปิดหน่วยด้วยตัวอย่างเรื่องคู่รักที่ใช้คำว่า “รัก” แต่เข้าใจต่างกัน แล้วใช้ตัวอย่างนี้อธิบายว่าทำไมริชาร์ดส์จึงเสนอแบบจำลองสามเหลี่ยมแห่งความหมาย วิธีการเขียนแบบนี้ทำให้ทฤษฎีที่ดูเป็นนามธรรมกลายเป็นเรื่องใกล้ตัว
สำหรับผู้ที่ทำงานด้านการผลิตสื่อหรือการสื่อสารองค์กร และเคยสงสัยว่าทำไมสารที่ส่งออกไปจึงถูกตีความต่างจากที่ตั้งใจ — หน่วยนี้จะช่วยให้เข้าใจว่าปัญหาไม่ได้อยู่แค่ที่ “คำที่ใช้” แต่อยู่ที่ความสัมพันธ์สามฝ่ายระหว่างสัญลักษณ์ สิ่งที่อ้างถึง และความคิดคำนึงของแต่ละคน
