ระหว่างโลกแห่งทฤษฎีกับโลกแห่งปฏิบัติการ มีระยะห่างเท่าไหร่ — และใครที่เดินไปมาระหว่างสองโลกนี้บอกเราได้ดีที่สุด?
เอกสารชิ้นนี้จัดทำขึ้นเพื่อการฝึกอบรมนักวิจัยทีมสื่อพื้นบ้าน ภายใต้โครงการสังเคราะห์องค์ความรู้เรื่องการใช้และการสร้างความเข้มแข็งแก่การสื่อสารเพื่อการพัฒนาชุมชน (SC4C) มีนาคม พ.ศ. 2550 โดยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ และต่อมาตีพิมพ์ในหนังสือ “การจัดการความรู้” โครงการเมธีวิจัยอาวุโส สกว. (2551)
*”ผู้เขียนมีประสบการณ์ตรงกับการสื่อสารพื้นบ้านเพื่อการพัฒนาชุมชนในลักษณะที่เดินสลับซ้ายขวาไปมาระหว่าง ‘โลกแห่งทฤษฎี’ กับ ‘โลกแห่งปฏิบัติการ’ ประสบการณ์แต่ละครั้งก็กระตุกให้เกิดคำถามที่แตกต่างกัน”* (พ.ศ. 2550)
เอกสารนี้เป็นทั้งบันทึกส่วนตัวและคู่มือวิชาการในเวลาเดียวกัน อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ย้อนเล่าเส้นทางตั้งแต่ช่วงปี 2530 ที่เริ่มอ่านงานนักคิดสำนักวัฒนธรรมศึกษาเชิงวิพากษ์ ไปจนถึงช่วง พ.ศ. 2542–2549 ที่ลงพื้นที่จริงกับโครงการสื่อพื้นบ้านสื่อสารสุข (สพส.) ทั่วทุกภูมิภาค และพบว่าช่องว่างระหว่างทฤษฎีกับปฏิบัติการไม่ได้ถูกปิดด้วยการอ่านตำรา แต่ด้วยการลงมือทำและตั้งคำถามซ้ำแล้วซ้ำเล่า
เนื้อหาครอบคลุมกระบวนการดำรงอยู่และปรับตัวของสื่อพื้นบ้าน การทำงานวัฒนธรรมเชิงรุก การศึกษาบริบทชุมชน และการศึกษาต้นทุนทางวัฒนธรรม ทั้งหมดมาพร้อมตัวอย่างจากภาคสนามจริง
สำหรับนักวิจัยรุ่นใหม่ที่กำลังเริ่มต้น — เอกสารนี้บอกตรง ๆ ว่าแนวทางการวิจัยที่ดีไม่ได้เริ่มจากตำรา แต่จากการกล้าทบทวนตัวเองก่อน
