ถ้าภาพยนตร์เรื่องหนึ่งพาให้คนดูกลับบ้านพร้อมคำถามที่ใหญ่กว่าความบันเทิง — คำถามว่าสังคมที่เราอยู่นี้ยกย่องอะไรกันแน่ — นั่นคงไม่ใช่แค่หนังดี แต่เป็นกระจกส่องชัด
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนบทวิเคราะห์ชิ้นนี้ลงในคอลัมน์ “สตรีทัศน์บันเทิง” นิตยสารสตรีทัศน์ ปีที่ 11 ฉบับที่ 33 ช่วงกลางทศวรรษ 2530 หลังภาพยนตร์เรื่อง Forrest Gump เข้าฉายและสร้างกระแสถกเถียงในสังคม โดยเฉพาะคำถามที่ว่า “คนโง่” หรือ “คนฉลาด” ใครกันแน่ที่สังคมต้องการ
สิ่งที่ทำให้งานชิ้นนี้พ้นไปจากบทวิจารณ์ภาพยนตร์ทั่วไปคือเลนส์ที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เลือกใช้ ทั้งการอ่านสังคมอเมริกันผ่านตัวละคร ทั้งการตั้งคำถามกับสถาบันหลักอย่างกองทัพ การศึกษา และสื่อ ไปจนถึงการวิเคราะห์ “ผู้หญิง” สองแบบในเรื่อง — แม่ของกัมพ์และเจนนี่ — ที่สะท้อนความคาดหวังของสังคมที่มีต่อผู้หญิงได้อย่างคมชัด
*”แม้ว่า ‘สิ่งที่มีอยู่’ (เท้า) จะไม่ใช่สิ่งที่ดีเลิศที่สุดของร่างกาย แต่ถ้าเราพอใจในสิ่งที่เรามี และใช้สิ่งที่เรามีอยู่ให้ดีที่สุด นี่ก็ไม่สำคัญแล้วว่าจะเป็น ‘สมอง’ หรือ ‘เท้า'”* (2538)
ประโยคนี้คือแกนกลางของทั้งบทความ อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ไม่ได้เพียงเชียร์หนัง แต่ตั้งคำถามกลับว่าในสังคมที่มุ่งหน้าสู่การแข่งขัน ความอ่อนโยนและความซื่อตรงแบบกัมพ์นั้น “ชนะ” ได้จริงหรือ และนั่นหมายความว่าอะไรสำหรับสังคมไทยที่กำลังเดินตามรอยอเมริกันทีละก้าว
สำหรับคนที่เคยดู Forrest Gump และรู้สึกว่ามันพูดถึงอะไรบางอย่างที่ใหญ่กว่าตัวละคร บทความนี้จะช่วยให้วางนิ้วบนสิ่งนั้นได้ชัดขึ้น
