ถ้าคลื่นวิทยุเป็น “ทรัพยากรของชาติ” อย่างที่รัฐธรรมนูญ 2540 ประกาศ แล้วทำไมประชาชนส่วนใหญ่ยังไม่มีเสียงในนั้น?
บทความของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชิ้นนี้ตีพิมพ์ในหนังสือ *มองสื่อใหม่ มองสังคมใหม่* (คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พ.ศ. 2543) ร่วมกับ กิตติ กันภัย และปาริชาติ สถาปิตานนท์ โดยมีจุดตั้งต้นจากบรรยากาศร้อนแรงของสังคมไทยหลังรัฐธรรมนูญฉบับประชาชน อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ นำแนวคิดของ Jürgen Habermas นักปรัชญาชาวเยอรมันสำนักแฟรงก์เฟิร์ตรุ่นที่สาม มาเป็นเครื่องมือทำความเข้าใจปรากฏการณ์นี้
งานชิ้นนี้อธิบายแนวคิดสำคัญของ Habermas สี่ด้านได้แก่ *”ความเป็นเหตุเป็นผล” (Rationality)* *”ความทันสมัย” (Modernity)* *”พื้นที่สาธารณะ” (Public Sphere)* และ *”การสื่อสาร” (Communication)* โดยเชื่อมโยงกับสถานการณ์สื่อไทยอย่างเป็นรูปธรรม สื่อมวลชนถูกวิเคราะห์ในฐานะ “ลูกผสม” ระหว่างองค์กรธุรกิจกับสถาบันสาธารณประโยชน์ คำถามที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ทิ้งไว้มีน้ำหนักยิ่ง: *”สัดส่วนและความสมดุลระหว่างมิติทั้งสองนั้นเป็นอย่างไรบ้าง”*
สิ่งที่ทำให้งานชิ้นนี้ยังคงอ่านได้อย่างมีชีวิตชีวาคือการผสานทฤษฎีนามธรรมกับปัญหาจริงของสังคม ไม่ว่าจะเป็นการกูยืมเงิน IMF การจัดสรรคลื่นความถี่ หรือสิทธิของชุมชนในการเข้าถึงสื่อสาธารณะ บทความนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงการแนะนำ Habermas สู่วงวิชาการไทย หากแต่เป็นการนำทฤษฎีลงสู่สนามจริงที่ประชาชนกำลังต่อสู้อยู่
บทความนี้เหมาะสำหรับทุกคนที่อยากเข้าใจว่าเหตุใดประชาธิปไตยจึงต้องการ “พื้นที่สาธารณะ” ที่แท้จริง ไม่ใช่เพียงตัวบทกฎหมายบนกระดาษ
