ลองถามตัวเองดูว่า เมื่อเราพูดถึง “ทุนนิยม” นั้น เราหมายถึงระบบที่เป็นนามธรรมลอยๆ หรือเราหมายถึงชีวิตจริงของมนุษย์ที่ถูกกำหนดโดยระบบนั้น
บทความชุดนี้เป็นงานแปลและเรียบเรียงของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ที่ประมวลแนวคิดสำคัญเกี่ยวกับระบบทุนนิยมอเมริกันจากงานเขียนในวารสาร Capitalist System และ Radical Analysis of American Society ซึ่งเป็นวรรณกรรมทางเศรษฐศาสตร์การเมืองตะวันตกที่มีอิทธิพลสูงในยุคนั้น งานชิ้นนี้จึงทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมระหว่างองค์ความรู้ต่างประเทศกับแวดวงนักศึกษาและนักวิชาการไทยที่กำลังตั้งคำถามต่อโครงสร้างเศรษฐกิจในช่วงทศวรรษ 2520
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ นำเสนอให้เห็นกลไกสำคัญของทุนนิยมอเมริกัน ทั้งปรากฏการณ์ “การบริโภคนิยม” (Consumerism) ที่ผูกมัดมนุษย์ไว้กับวงจรการซื้อและการครอบครอง ภาวะ “ความแปลกแยก” (Alienation) ที่คนงานถูกตัดขาดจากผลผลิตแห่งแรงงานของตนเอง รวมถึงข้อวิเคราะห์ของนักเศรษฐศาสตร์สำนักวิพากษ์อย่าง John Kenneth Galbraith และ Richard Lichtman ที่ตั้งคำถามต่อตรรกะการเติบโตทางเศรษฐกิจที่เป็นอยู่ งานชุดนี้ไม่ได้เพียงแปลแนวคิด แต่ยังทำให้เห็นว่าระบบทุนนิยมมิใช่ระบบเศรษฐกิจที่เป็นกลาง หากเป็นระบบที่สร้างและทำลายความเป็นมนุษย์ในเวลาเดียวกัน ท่ามกลางการแข่งขันทางเศรษฐกิจที่เร่งตัวขึ้น แนวคิดเรื่องการเปลี่ยนแปลงจาก “มนุษย์ผู้ผลิต” ไปเป็น “มนุษย์ผู้บริโภค” (homo consumens) จึงเป็นประเด็นที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ให้ความสำคัญในฐานะเครื่องมือวิพากษ์อารยธรรมสมัยใหม่
เมื่ออ่านงานชิ้นนี้แล้ว คำถามที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ก็คือ ในโลกที่ระบบทุนนิยมพัฒนาซับซ้อนขึ้นอีกหลายเท่าตัว ข้อวิเคราะห์เหล่านี้ยังคงใช้อธิบายชีวิตประจำวันของเราได้มากน้อยเพียงใด
