ความคิดและความใฝ่ฝันของนักคิดไทย

ปัญญาชนที่แท้จริงคืออะไร? เพียงแค่ผู้มีความรู้ หรือต้องมีบางอย่างมากกว่านั้น? หนังสือเล่มนี้ไม่เพียงตั้งคำถาม แต่ยังตอบด้วยชีวิตและงานเขียนของนักคิดที่เลือกเผชิญหน้ากับโลก

หนังสือ “ความคิดและความใฝ่ฝันของนักคิดไทย” จัดพิมพ์เพื่อเป็นเกียรติแก่ 60 ปี ศาสตราจารย์ปรีชา เปี่ยมพงศ์สานต์ โดยมีกนกศักดิ์ แก้วเทพ เป็นบรรณาธิการ พิมพ์ครั้งแรกในเดือนพฤศจิกายน 2544 ในฐานะภาคที่สามของชุด “วิธีวิทยาศึกษาสังคมไทย” ซึ่งสืบสานจากหนังสือสองเล่มก่อนหน้า (2529 และ 2535/2537/2543) คำนำของบรรณาธิการวางกรอบสำคัญว่าปัญญาชนของสังคมต้องมีสองคุณสมบัติหลัก คือหนึ่ง การวิพากษ์ระบบ และสอง การนำเสนอยูโทเปีย

อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มนักวิชาการที่ผลักดันให้หนังสือชุดนี้เกิดขึ้น และงานเล่มนี้สะท้อนสายธารความคิดที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ยึดถือมาตลอด นั่นคือความเชื่อว่าการศึกษาสังคมไทยต้องเชื่อมโยงทฤษฎีกับความเป็นจริง และต้องมีพันธกิจต่อสังคมส่วนรวม คำของ Michel Foucault ที่เปิดคำนำว่า *”The work of an intellectual is not to mould the political will of others; it is, through the analyses that he does in his own field, to re-examine evidence and assumptions”* (1989) กลายเป็นประโยคประกาศเจตนารมณ์ของหนังสือทั้งเล่ม

Ernst Bloch นักปรัชญาชาวเยอรมันถูกอ้างในคำนำว่า *”หากปราศจากซึ่งจินตนาการเสียแล้ว ความรู้ที่มีคุณค่าทางปรัชญาก็จะถูกกักขังอยู่แต่ในอดีตและปัจจุบันเท่านั้น”* (2544) ประโยคนี้ไม่เพียงอธิบายปัญญาชนในหนังสือ แต่ยังอธิบายตัวหนังสือเล่มนี้เองด้วย

หากคุณอยากเข้าใจว่านักคิดไทยในช่วงครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 20 ฝันถึงสังคมแบบไหน และพวกเขาสู้เพื่ออะไร หนังสือเล่มนี้คือพื้นที่บันทึกฝันนั้นไว้