ถ้าเคยมองว่าการทำงานบ้าน การเลี้ยงลูก หรือการดูแลครอบครัวเป็นเพียง “หน้าที่” ธรรมดา งานชิ้นนี้อาจชวนให้หยุดคิดใหม่อีกครั้ง
ในปี 2530 อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนบทความนี้ลงในวารสารสื่อมวลชน ฉบับที่ 2/3 ท่ามกลางบริบทสังคมไทยที่กำลังพัฒนาตามแนวทางตะวันตก แต่ยังคงผูกมัดผู้หญิงไว้กับบทบาท “แม่และเมีย” ราวกับว่านั่นคือขอบฟ้าทั้งหมดของชีวิต บทความนี้จึงเป็นความพยายามตั้งคำถามกับสมมติฐานนั้นอย่างตรงไปตรงมา
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เริ่มต้นด้วยการชำแหละระบบคิดแบบ “หยิน-หยาง” ซึ่งแบ่งคุณค่าของมนุษย์ออกเป็นสองขั้ว — ฝั่ง “หยิน” ที่สังคมมอบให้ผู้หญิง คือการอ่อนโยน อดทน รับใช้ ส่วนฝั่ง “หยาง” ที่เป็นของผู้ชาย คือการสร้างสรรค์ กล้าหาญ ริเริ่ม แต่เธอตั้งข้อสังเกตว่า *”แต่คู่ที่ตรงข้ามกันนี้ไม่จำเป็นต้องขัดแย้งหรือเป็นปฏิปักษ์ต่อกัน หากแต่เป็นคู่ของความสัมพันธ์ที่ต้องพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน ต้องเสริมความสมบูรณ์ซึ่งกันและกัน”* (2530)
จากฐานคิดนี้ บทความพาผู้อ่านสำรวจว่าพลังสร้างสรรค์ของสตรีถูกกักเก็บและถูกนำไปใช้อย่างไรในชีวิตจริง ทั้งในแวดวงบ้าน การทำงาน และบนเวทีสาธารณะ พร้อมชี้ให้เห็นว่าโครงสร้างสังคมและสื่อมวลชนมีส่วนในการตีกรอบภาพลักษณ์ผู้หญิงให้แคบลงกว่าที่ควรเป็น
งานชิ้นนี้ไม่ได้เขียนเพื่อประณามหรือปลุกระดม แต่เป็นการเชื้อเชิญให้สังคมไทยมองเห็นว่าพลังสร้างสรรค์ที่ซุกซ่อนอยู่ในตัวผู้หญิงทุกคนนั้น ยังรอการรับรู้และการปลดปล่อยอีกมาก
หากอยากเข้าใจว่าอคติทางเพศถูกสร้างขึ้นและทำงานในชีวิตประจำวันอย่างไร บทความนี้คือจุดเริ่มต้นที่อ่านง่ายและยังคงร่วมสมัยอย่างน่าแปลกใจ
