ลองนึกถึงละครโทรทัศน์ที่ดูเมื่อสัปดาห์ก่อน แล้วถามตัวเองว่า — ผู้หญิงในเรื่องเป็นใคร ทำอะไร และมีชีวิตอยู่เพื่ออะไร
ในช่วงต้นทศวรรษ 2530 สังคมไทยกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วจากการพัฒนาเศรษฐกิจ ขณะที่จอโทรทัศน์กลายเป็นพื้นที่กลางของชีวิตคนไทยทุกชนชั้น อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ซึ่งขณะนั้นดำรงตำแหน่งอาจารย์ประจำภาควิชาสื่อสารมวลชน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จึงหันเลนส์ของนักวิชาการมาส่องดูสิ่งที่คนดูเห็นทุกคืน งานชิ้นนี้เป็นผลการศึกษาภาพของกลุ่มคนในละครโทรทัศน์ไทยในช่วงปี 2533–2538 ครอบคลุมกลุ่มสำคัญ 10 กลุ่ม ได้แก่ ผู้หญิง กลุ่มเมียน้อย-เมียหลวง กลุ่มแม่ กลุ่มผู้ชาย กลุ่มวัยรุ่น กลุ่มคนแก่ กลุ่มคนจน-คนรวย กลุ่มคนต่างจังหวัด กลุ่มคนจีน และกลุ่มคนต่างชาติ
สิ่งที่งานชิ้นนี้ค้นพบไม่ใช่เพียงรายการตัวละคร แต่คือรูปแบบความคิดที่ซ้ำแล้วซ้ำเล่า — ผู้หญิงถูกจำกัดอยู่ในบทบาทแม่ เมีย และเครื่องมือทางศีลธรรม คนจากต่างจังหวัดมักถูกนำเสนอเป็น “ผู้ถูกกระทำ” โดยเมืองใหญ่ ขณะที่คนจนและคนรวยถูกวางไว้คนละขั้วอย่างสุดโต่ง ภาพเหล่านี้ไม่ใช่กระจกสะท้อนความจริง แต่เป็นสิ่งที่ถูกสร้างและทำซ้ำผ่านจอทุกคืน
*”ละครโทรทัศน์ทำหน้าที่บันทึกจำลิติด้านอัตวิสัยของการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในสังคมไทยในช่วง 50 ปีที่ผ่านมา”* (2538)
งานชิ้นนี้ท้าให้ผู้อ่านตั้งคำถามกับสิ่งที่ดูอยู่ทุกวัน ว่าภาพที่เห็นนั้นเป็นเพียงความบันเทิง หรือกำลังบอกอะไรบางอย่างเกี่ยวกับสังคมที่เราอยู่
