คำว่า “วัฒนธรรมศึกษา” ฟังดูเหมือนจะเก่ามาจากที่ไหน — แต่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ บอกว่ามันกำลัง “มาใหม่ที่นี่” และกำลังจะเปลี่ยนวิธีที่เรามองสื่อมวลชนในสังคมไทย
บทความของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชิ้นนี้เป็นเอกสารประกอบการอภิปรายทางวิชาการ “สื่อและวัฒนธรรมศึกษากับการบูรณาการองค์ความรู้แนวสหวิทยาการ” ที่มหาวิทยาลัยรังสิต วันที่ 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2545 ก่อนจะตีพิมพ์ในรัฐศาสตร์สาร ปีที่ 23 ฉบับที่ 3 ทำหน้าที่เป็น “แผนที่” แนะนำสำนักวัฒนธรรมศึกษาเบอร์มิงแฮมให้กับแวดวงวิชาการไทย อย่างเป็นระบบและเชื่อมโยงกับตัวอย่างงานศึกษาสื่อในสังคมไทย
งานชิ้นนี้ครอบคลุมทั้งบริบทการก่อตัวของสำนักเบอร์มิงแฮม ข้อตกลงเบื้องต้น 5 ประการ แนวคิดหลัก 5 แนวคิด (สัญญะ อำนาจ อุดมการณ์ ภาพตัวแทน และอัตลักษณ์) และวิธีวิทยา 2 แขนง ได้แก่ การวิเคราะห์ตัวบทและการศึกษาผู้รับสาร โดยตลอดทั้งงานมีตัวอย่างจากสื่อไทยมาประกอบอย่างสม่ำเสมอ
*”คำว่า ‘วัฒนธรรมศึกษา’ อาจจะดูคล้าย ๆ กับว่า ‘เก่ามาจากที่ไหน’ แต่ผู้เขียนกำลังจะเสนอว่า คา ๆ นี้กำลังจะ ‘มาใหม่ที่นี่'”* (พ.ศ. 2545)
สิ่งที่ทำให้งานชิ้นนี้โดดเด่นคือการไม่ปล่อยให้ทฤษฎีลอยอยู่ในอากาศ อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ นำเอาตัวอย่างจากสื่อไทย ไม่ว่าจะเป็นรายการโทรทัศน์ สื่อพื้นบ้าน หรือปรากฏการณ์วัฒนธรรมร่วมสมัย มาเชื่อมโยงกับกรอบทฤษฎีของสำนักเบอร์มิงแฮมตลอดทาง
สำหรับนักศึกษา นักวิจัย หรือนักปฏิบัติที่ต้องการเข้าใจวัฒนธรรมศึกษาในบริบทไทย งานชิ้นนี้ยังคงเป็นจุดเริ่มต้นที่สมบูรณ์ที่สุดชิ้นหนึ่ง
