ในยุคสมัยของจอมพล ป. วัฒนธรรมถูก “สั่ง” ให้เปลี่ยน ครั้งนี้ในปี พ.ศ. 2537 มีการรณรงค์อีกครั้งแต่แบบ “สมัครใจ” — แต่ผู้คนยังไม่แน่ใจว่ารณรงค์ไปเพื่ออะไร
บทความของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชิ้นนี้ตีพิมพ์ในรวมเล่ม “จินตนาการสู่ปี 2000: นวกรรมเชิงกระบวนทัศน์ด้านไทยศึกษา” บรรณาธิการโดยชัยวัฒน์ สถาอานันท์ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย พ.ศ. 2539 เป็นผลงานชิ้นหนึ่งในโครงการที่รวบรวมความพยายามก้าวไปข้างหน้าในการศึกษาสังคมไทยด้วยกระบวนทัศน์ใหม่
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เลือกใช้ “Ethnomethodology” หรือ “มานุษยวิธี” ซึ่งเป็นวิธีการศึกษาที่สนใจวิธีที่คนธรรมดาในชีวิตประจำวันสร้างและเข้าใจระเบียบทางสังคมขึ้นมา มาเป็นเครื่องมือวิเคราะห์วัฒนธรรมใหม่ของสังคมไทย และพบว่ามีแกนกลางสำคัญสี่ประการ ได้แก่ วัฒนธรรมแบบโลกฆราวาส วัฒนธรรมแบบระบบตลาด วัฒนธรรมแบบมีสื่อเป็นตัวกลาง และวัฒนธรรมไทยรุ่นโลกาภิวัตน์
ความน่าสนใจของงานชิ้นนี้คือการมองสถาบันสื่อมวลชนในฐานะ “สถาบันหลักในการกลั่นวัฒนธรรมใหม่ของสังคมไทย” ซึ่งเป็นจุดยืนที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ พัฒนาและสานต่อในงานวิชาการหลายชิ้นตลอดทศวรรษต่อมา
งานชิ้นนี้ยังเปิดพื้นที่ให้เห็นหัวข้อวิจัยที่น่าสนใจเกี่ยวกับวัฒนธรรมใหม่ของไทย ซึ่งหลายหัวข้อยังคงรอการศึกษาอย่างจริงจังมาจนถึงปัจจุบัน
