ทฤษฎีวงในในการศึกษารอยต่อ-รอยแยกเชิงวัฒนธรรมเรื่องกีฬา

กีฬาเปลี่ยน “ร่างกายที่เคยป่าเถื่อน” ให้กลายเป็น “ร่างกายที่มีอารยะ” ได้อย่างไร — นั่นคือคำถามที่ Norbert Elias ใช้เปิดการศึกษาสังคมวิทยาแห่งกีฬา

บทความของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชิ้นนี้นำเสนอในโครงการ “รอยต่อ-รอยแยกเชิงวัฒนธรรม เล่น เกม กีฬา” สนับสนุนโดยศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร พ.ศ. 2562 เป็นการสำรวจ “ทฤษฎีวงใน” สำหรับเรื่องกีฬาโดยเฉพาะ โดยยกตัวแทนนักคิดจากสามสาขาวิชา ได้แก่ Norbert Elias จากสังคมวิทยา (Figurational Sociology) Eric Dunning ผู้สานต่อแนวคิดของ Elias และ Allen Guttmann จากประวัติศาสตร์

Elias เสนอว่ากีฬาคือหลักฐานของ “กระบวนการสร้างอารยธรรม” (Civilisation Process) กีฬาฝึกฝนให้มนุษย์ควบคุมร่างกายและอารมณ์ตามกติกาที่สังคมกำหนด จากนักสู้ที่ใช้ความรุนแรงตามสัญชาตญาณ กลายมาเป็นนักกีฬาที่ต้องรู้แพ้รู้ชนะในกรอบกติกา ส่วน Guttmann เปรียบเทียบกีฬาโบราณกับกีฬาสมัยใหม่ผ่านเกณฑ์ 7 ประการ ซึ่งแสดงให้เห็นว่ากีฬาเองก็มี “รอยต่อ-รอยแยก” ในประวัติศาสตร์

อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชี้ให้เห็นว่ากีฬาในสังคมไทยมักถูกศึกษาแต่ในกรอบของพลศึกษาและสันทนาการ งานชิ้นนี้จุดประกายให้มองกีฬาในฐานะปรากฏการณ์วัฒนธรรมที่ซับซ้อน ซึ่งยังมีพื้นที่การวิจัยอีกมากในแวดวงวิชาการไทย

สำหรับนักวิชาการที่ทำงานด้านสังคมวิทยาและมานุษยวิทยาของกีฬา งานชิ้นนี้คือแผนที่ที่จัดวางนักคิดสำคัญและแนวทางการวิจัยไว้อย่างเป็นระบบ