งานพัฒนาหลายโครงการเกิดขึ้น ทำงานสักพัก แล้วก็จบลงโดยที่ชุมชนยังอยู่เหมือนเดิม — ปัญหาเรื้อรังนี้เป็นจุดตั้งต้นของงานชิ้นนี้
เอกสารของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชิ้นนี้จัดทำขึ้นในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2552 เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของโครงการวิจัย “การเผยแพร่และติดตามการนำผลการวิจัยด้านการบริหารจัดการวัฒนธรรมแบบมีส่วนร่วมไปใช้ประโยชน์” ของสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ (สวช.) ร่วมกับศูนย์สหวิทยาการชุมชนศึกษา มสธ. ซึ่งเป็นโครงการขนาดใหญ่ที่ครอบคลุม 47 จังหวัดทั่วประเทศ
*”คำที่เป็นหัวใจของโครงการวิจัยชุดนี้มีอยู่ 2 คำคือ ‘การบริหาร’ และ ‘วัฒนธรรม’ เนื่องจากคำทั้งสองนี้มีการให้คานิยามได้อย่างหลากหลาย”* (พ.ศ. 2552)
เนื้อหาในงานชิ้นนี้ทำหน้าที่เป็น “ซอฟต์แวร์” ที่ช่วยให้ผู้ปฏิบัติงานวัฒนธรรมอ่านภาพรวมของงานวิจัย 47 โครงการได้ อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ อธิบายว่าวัฒนธรรมในมิติชุมชนมีลักษณะพิเศษคือเป็น “ยาสมานแผลแห่งความร้าวฉาน” ขณะที่เศรษฐกิจและการเมืองมักเป็นบ่อเกิดของความขัดแย้ง งานชิ้นนี้จึงนำเสนอแนวทางใช้ “การวิจัยแบบมีส่วนร่วม” เป็นเครื่องมือในการบริหารจัดการวัฒนธรรมร่วมกับชุมชน ครอบคลุมทั้งนิยาม สภาพการณ์ปัจจุบัน คุณลักษณะที่พึงประสงค์ และปัจจัยที่เกี่ยวข้อง
สิ่งที่โดดเด่นคือการที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ออกแบบองค์ความรู้ให้ “พร้อมใช้งานได้จริง” ไม่ใช่ความรู้เชิงทฤษฎีที่ลอยอยู่เหนือสนามปฏิบัติ ผ่านการสังเคราะห์จากประสบการณ์ภาคสนามจริงใน 47 พื้นที่
สำหรับนักวิชาการวัฒนธรรมและนักพัฒนาชุมชนที่ต้องการกรอบคิดสำหรับการทำงานร่วมกับชุมชนอย่างมีนัยยะ งานชิ้นนี้คือคู่มือภาคปฏิบัติที่ผ่านการทดสอบในสนามจริงมาแล้ว
