ในยุคที่สื่อมวลชนกลายเป็นสถาบันที่ทรงอิทธิพลที่สุดในสังคม คำถามที่ตามมาคือเราจะใช้เครื่องมือทางวิชาการชุดใดในการทำความเข้าใจมัน
บทความของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชิ้นนี้ ตีพิมพ์ในรัฐศาสตร์สาร ปีที่ 25 ฉบับที่ 1 คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เดิมเป็นเอกสารประกอบงานปาฐกถาสุภา ศิริมานนท์ ปี 2547 เสนอ “การเดินทาง” ทางทฤษฎีจากมาร์กซ์ ผ่านคุณสุภา ศิริมานนท์ มาสู่วัฒนธรรมศึกษาเชิงวิพากษ์ของสำนักเบอร์มิงแฮม
*”ในอดีตนั้นจะมีการแสดงออกว่ามีการแบ่งแยกอย่างค่อนข้างชัดเจนระหว่างสถาบันที่ทำงานควบคุมด้านเศรษฐกิจ กับสถาบันที่ทำงานควบคุมด้านจิตสำนึกอุดมการณ์”* (พ.ศ. 2547)
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เริ่มจากการวิเคราะห์อำนาจในสังคมที่เปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัย ตั้งแต่สังคมทาส ศักดินา มาถึงทุนนิยม ผ่านเลนส์ของฟูโกต์และมาร์กซ์ ก่อนจะนำเสนอว่าสถาบันสื่อมวลชนในยุคปัจจุบันมีลักษณะพิเศษที่แตกต่างจากสถาบันควบคุมอุดมการณ์ในอดีต คือการเป็นทั้งสถาบันเศรษฐกิจและสถาบันอุดมการณ์พร้อมกัน ซึ่งทำให้วัฒนธรรมศึกษาเชิงวิพากษ์เป็นกรอบที่เหมาะสมที่สุดในการวิเคราะห์
งานชิ้นนี้มีความสำคัญในฐานะเป็นสะพานเชื่อมระหว่างเศรษฐศาสตร์การเมืองกับวัฒนธรรมศึกษา โดยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ แสดงให้เห็นว่าทั้งสองสาขาไม่ได้ขัดแย้งกัน หากแต่เสริมกันในการทำความเข้าใจสื่อมวลชนในยุคสารสนเทศ
สำหรับนักวิชาการสื่อสารมวลชนหรือรัฐศาสตร์ที่อยากเชื่อมโยงมิติวัฒนธรรมเข้ากับการวิเคราะห์อำนาจและโครงสร้างสังคม งานชิ้นนี้เสนอเส้นทางที่ชัดเจนและมีรากฐานทางทฤษฎีที่แข็งแกร่ง
