สุขภาพไม่ใช่แค่เรื่องร่างกาย และสื่อไม่ใช่แค่ช่องทางโฆษณายา — แต่สองเรื่องนี้โยงกันซับซ้อนกว่าที่คิด
งานเขียนชิ้นนี้โดยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ร่วมกับขนิษฐา นิลผึ้ง เป็นบทหนึ่งในหนังสือ “สื่อสาร อาหาร สุขภาพ” ภายใต้โครงการเมธีวิจัยอาวุโส “กระบวนทัศน์ใหม่ของสื่อสารไทยศึกษา” สนับสนุนโดยสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ปี พ.ศ. 2552-2555 โดยมีจุดยืนชัดเจนว่าไม่ได้เขียน “ตำรา” การสื่อสารสุขภาพ แต่มุ่ง “สำรวจเส้นทาง” ของประเด็นสุขภาพในงานสื่อสารศึกษา
เนื้อหาแบ่งเป็น 2 ส่วนหลัก ส่วนแรกวางรากฐานความเข้าใจเรื่องสุขภาพและการสื่อสาร ครอบคลุมพัฒนาการของสาขาการสื่อสารสุขภาพทั้งในต่างประเทศตั้งแต่ปี ค.ศ. 1975 ที่มีการก่อตั้ง Health Communication Division ใน International Communication Association และในไทยตั้งแต่วิทยานิพนธ์รุ่นแรก พ.ศ. 2523 ส่วนที่สองจำแนกงานวิจัยการสื่อสารสุขภาพตามกลุ่มทฤษฎี ทั้ง Media-Centric Theory อย่าง Impact Theory, Social Learning Theory และสำนัก Toronto รวมถึง Society-Centric Theory อย่าง Uses and Gratifications และ Political Economy of Media จนถึง Cultural Studies และ Semiology
งานชิ้นนี้ค้นพบว่าในช่วงเพียง 6 ปี (พ.ศ. 2540-2546) คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มีวิทยานิพนธ์ด้านการสื่อสารสุขภาพถึง 72 เล่ม คิดเป็น 20% ของวิทยานิพนธ์ทั้งหมด ซึ่งบ่งบอกถึงพลังและศักยภาพของสาขาที่เติบโตอย่างต่อเนื่อง
หากคุณสนใจว่าสื่อมีส่วนสร้างหรือทำลายสุขภาพสังคมอย่างไร ที่นี่คือจุดเริ่มต้นของการสำรวจอย่างมีระบบ พร้อมแผนที่ทฤษฎีที่จะพาคุณเดินทางได้ไกลกว่าที่คาด
