ในยุคที่โลกถามว่าสื่อใหม่จะกลืนกินสื่อเก่าหรือไม่ นักวิชาการสายกระบวนทัศน์ใหม่กลับตั้งคำถามที่ลึกกว่านั้นมาก — ไม่ใช่ว่าสื่อไหนเก่าหรือใหม่กว่ากัน แต่ว่าสื่อผลิตสัญญะ อัตลักษณ์ และอุดมการณ์อะไรให้กับสังคม
หนังสือชื่อ “สื่อเก่า-สื่อใหม่ : สัญญะ อัตลักษณ์ อุดมการณ์” เป็นผลงานของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ในฐานะผู้รับผิดชอบโครงการเมธีวิจัยอาวุโส “กระบวนทัศน์ใหม่ของสื่อสารไทยศึกษา” สนับสนุนโดยสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ระหว่างปี พ.ศ. 2552-2555 หนังสือเล่มนี้รวบรวมบทความ 6 เรื่องที่สรุปมาจากวิทยานิพนธ์ระดับปริญญาเอก สาขานิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในปี พ.ศ. 2553 แต่ละชิ้นงานมีขอบเขตการศึกษาที่กว้างขวาง ครอบคลุมประเด็นอัตลักษณ์ผู้สูงอายุ อัตลักษณ์ชาวมอญพลัดถิ่น ชนชั้นกับการบริโภคฟุตบอล ภาพยนตร์ไทยกับการขัดขืนอำนาจ สัญญะในโฆษณาแอลกอฮอล์ และการรณรงค์ในสถานศึกษา
งานเขียนนำทางของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพทำหน้าที่เป็น “ใบผ่านทางเข้าทฤษฎี” โดยแนะนำกระบวนทัศน์ใหม่ผ่าน 4 แนวคิด ได้แก่ สื่อเก่า-สื่อใหม่ สัญญะ อัตลักษณ์ และอุดมการณ์ ซึ่งล้วนมาจากสำนัก British Cultural Studies, Birmingham รวมถึงนักคิดอย่าง Roland Barthes, Baudrillard, Foucault และ Bourdieu แนวคิดเหล่านี้ไม่ได้มองสื่อใหม่ว่า “ดีกว่า” สื่อเก่า แต่มองผ่านเกณฑ์ “ทุนทางวัฒนธรรม” และ “อำนาจ” ที่ซ่อนอยู่ในการเลือกใช้สื่อ
*”บทความทั้ง 6 ชิ้นนี้เป็นงานที่อยู่ภายใต้ร่มธงของกลุ่มทฤษฎีต่างๆ ที่อาจเรียกอย่างคร่าวๆว่า ‘กระบวนทัศน์ใหม่ของสื่อสารศึกษา’ ซึ่งนิยมที่จะไปหยิบยืมแนวคิดเดิมๆ มาผ่านกระบวนการ ‘หงายสิ่งที่เคยคว่ำอยู่ให้เผยแสดงให้เห็น'”*
ถ้าคุณเคยสงสัยว่าทำไมคนสูงอายุในเมืองใช้อินเทอร์เน็ตเพื่อสร้างตัวตน ขณะที่คนสูงอายุในชนบทใช้พิธีหล่อเทียน คำตอบไม่ได้อยู่ที่ว่าสื่อไหน “ใหม่กว่า” — แต่อยู่ที่ทุนทางวัฒนธรรมและความหมายที่ซ่อนอยู่ในการเลือก หนังสือเล่มนี้เปิดประตูสู่โลกของการมองสื่ออย่างลึกซึ้งและมีพลังกว่าที่เราเคยทำมา
