เมื่อชุมชนต้องบริหารจัดการทรัพยากรของตนเอง การสื่อสารทำหน้าที่อะไรบ้าง — ฝากข่าว ประสานคน หรือสร้างฉันทมติที่ไม่มีใครสั่งได้?
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนงานสังเคราะห์ชิ้นนี้ขึ้นจากการรวบรวมและวิเคราะห์งานวิจัย 30 โครงการย่อยในชุดโครงการ “การสื่อสารเพื่อชุมชน” ระยะที่สอง (พ.ศ. 2544–2547) ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) งานชิ้นนี้ตีพิมพ์ในหนังสือ *แด่การสื่อสารเพื่อการบริหารจัดการ: ภาพรวมจากงานวิจัย* (สกว., 2549)
จุดเริ่มต้นของการสังเคราะห์นี้มาจากการตระหนักว่าศาสตร์ด้านการสื่อสารในยุคก่อนมักผูกตัวเองไว้กับสื่อมวลชน แต่นับแต่ทศวรรษ 1970 เป็นต้นมา ศาสตร์แห่งการบริหารจัดการได้ขยายตัวออกไปสู่ระดับชุมชนและองค์กรที่ไม่หวังผลกำไร จนเกิดเป็นสาขาใหม่ที่เรียกว่า “การสื่อสารเพื่อการบริหารจัดการ” (Communication Management) งานสังเคราะห์นี้จึงเป็นความพยายามจับภาพรวมของกระแสความรู้นั้น ผ่านเลนส์ของงานวิจัยภาคสนามในบริบทชุมชนไทย
เนื้อหาจัดระบบผ่านการวิเคราะห์หลายชั้น ทั้งบริบทชุมชน กิจกรรมการสื่อสาร ระดับของการสื่อสาร (ภายในกลุ่ม ระหว่างกลุ่ม และระหว่างชุมชนกับภายนอก) ช่วงเวลา บทบาทหน้าที่ คุณลักษณะ และกลยุทธ์การสื่อสารเพื่อการบริหารจัดการ ทำให้เห็นภาพรวมที่ละเอียดและเป็นระบบของสนามวิจัยที่ยังเติบโตไม่หยุด
*”สำหรับศาสตร์ด้านการสื่อสารที่มีมาในอดีต มักจะสนใจบทบาทหน้าที่ของการสื่อสารโดยยึดเอาจากการระบุหน้าที่ของ ‘สื่อมวลชน’… แต่ทว่านับตั้งแต่ทศวรรษ 1970 เป็นต้นมา ได้เริ่มมีศาสตร์แบบใหม่ ๆ ก่อตัวขึ้น คือ ศาสตร์แห่งการบริหารจัดการ”* — อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ, 2548
ถ้าคุณเชื่อว่าชุมชนที่เข้มแข็งไม่ได้เกิดจากทรัพยากรที่ล้นเหลือ แต่เกิดจากการสื่อสารที่ดี งานสังเคราะห์ชิ้นนี้จะพาคุณไปดูว่าข้อค้นพบจากภาคสนามยืนยันสิ่งนั้นได้มากแค่ไหน
