ต้นไม้ฟื้นตัวได้ภายในไม่กี่ปี แต่บาดแผลในใจชุมชนนั้นยืนต้นตายโดยไม่ฟื้นฟู — นั่นคือความจริงอันเจ็บปวดที่บทความนี้เริ่มต้น
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ และคณะ เขียนบทความนี้จากงานวิจัยของ อ.ศรีธรณ์ โรจนสุพจน์ และคณะ จากคณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยพายัพ ซึ่งได้รับการสนับสนุนจาก สกว. และตีพิมพ์ในวารสารพิฆเนศวร์สาร ปีที่ 1 ฉบับที่ 2 ปี 2548 งานชิ้นนี้บอกเล่าเรื่องของหมู่บ้านห้วยแก้ว อ.แม่ออน จ.เชียงใหม่ ชุมชนเล็กๆ ที่จุดประกายแนวคิด “ป่าชุมชน” ครั้งแรกในประเทศไทย แต่ราคาที่ต้องจ่ายคือการแตกแยกของชุมชนอย่างรุนแรง — พ่อขัดแย้งกับลูก คริสตจักรแยกออกเป็นสอง มีการลอบฆ่าครูใหญ่
เมื่อการต่อสู้สิ้นสุด ป่าฟื้นคืน แต่ท่อธารการสื่อสารภายในชุมชนกลับอุดตัน เรื่องราวที่เจ็บปวดกลายเป็นสิ่งที่ไม่มีใครกล้าพูดถึง ประวัติศาสตร์การต่อสู้ที่รู้กันทั่วระดับชาติกลับเงียบเสียงอยู่ในชุมชนเอง จุดนี้เองที่คณะวิจัยตระหนักว่าโจทย์ที่ต้องแก้คือ “การสื่อสาร” และการเลือกใช้สื่อสไลด์ วิดีทัศน์ และวิทยุชุมชน แม้จะดูขัดกับหลักการสื่อชุมชนแบบดั้งเดิม แต่มีเหตุผลที่มาจากบริบทเฉพาะของชุมชนที่บอบช้ำเกินกว่าจะสื่อสารแบบเดิมได้
*”เมื่อหนามยอกก็คงต้องเอาหนามบ่ง เมื่อเกิดปัญหาที่การสื่อสารก็ต้องใช้การสื่อสารแก้ไข”* — กาญจนา แก้วเทพ, 2548
บทความนี้ท้าทายนักพัฒนาให้คิดทบทวนว่า บางครั้ง “สภาพความเป็นจริง” ต้องมาก่อน “ทฤษฎี” และบางครั้งการ “ทรยศ” ต่อหลักการก็คือการรับใช้ชุมชนอย่างแท้จริง ข้อเรียนรู้จากป่าห้วยแก้วยังคงมีคุณค่าสำหรับนักสื่อสารและนักพัฒนาชุมชนทุกคนในวันนี้
