สามสิบปีของงานวิจัย สี่ถึงห้าพันชิ้น — ถ้าเรานำงานวิจัยการสื่อสารเพื่อการพัฒนาของไทยทั้งหมดมากองรวมกัน มันบอกอะไรเราได้บ้าง และอนาคตควรเดินไปทางไหน?
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนเอกสารชิ้นนี้เป็นเอกสารประกอบการสัมมนาเรื่อง “ยุทธศาสตร์การสื่อสารเพื่อนำไปสู่สังคมแห่งการเรียนรู้: บทเรียนจาก IPDC–UNESCO สู่สังคมไทย” เมื่อวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2545 โดยถ่ายทอดประสบการณ์การวิจัยของตนเองในช่วงปี 2542–2545 รวมทั้งภาพรวมของชุดโครงการวิจัย “การสื่อสารเพื่อชุมชน” (สกว.) ทั้งระยะที่หนึ่งและสองที่กำลังดำเนินการอยู่
เนื้อหาถ่ายทอดในรูปแบบ “เล่าสู่กันฟัง” ที่ไม่แข็งทื่อ แต่มีแกนวิชาการหนักแน่น ครอบคลุมการประมวลองค์ความรู้งานวิจัยกว่า 180 ชิ้นในช่วง พ.ศ. 2520–2540 พร้อมตั้งคำถามสำคัญสามข้อที่ผลักดันให้เกิดงานวิจัยชุดนี้ ได้แก่ งานวิจัยที่มีอยู่ให้คำตอบอะไรได้บ้าง ทฤษฎีการพัฒนาที่เปลี่ยนแปลงได้สะท้อนในสนามวิจัยการสื่อสารหรือยัง และคลื่นความเปลี่ยนแปลงทางสังคม-สื่อในช่วงพฤษภาทมิฬ 2535 จนถึงยุคปฏิรูปสื่อได้กระทบฝั่งวิชาการบ้างหรือไม่
*”เรื่องที่จะเล่านี้มีอยู่ 2 ตอน และยังไม่จบ”* — อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ, 2545
ประโยคนั้นเขียนไว้กลางคำนำ และนั่นคือสิ่งที่ทำให้งานชิ้นนี้มีชีวิต — นักวิชาการที่ยอมรับว่าตัวเองกำลังเดินอยู่กลางเรื่อง ไม่ใช่ยืนมองจากปลายทาง ถ้าคุณอยากรู้ว่าสนามวิจัยการสื่อสารเพื่อการพัฒนาของไทยมาจากไหนและกำลังจะไปไหน นี่คือจุดเริ่มต้นที่ดีที่สุด
