ในช่วงทศวรรษ 2550 มหาวิทยาลัยไทยเริ่มตั้งคำถามกับตัวเองอย่างจริงจังว่า งานวิชาการควรมีความหมายอย่างไรต่อสังคม — ไม่ใช่แค่ต่อวารสารวิชาการ หนังสือเล่มนี้เกิดขึ้นจากความพยายามที่จะตอบคำถามนั้น ด้วยภาษาที่นักวิชาการไทยสามารถนำไปปฏิบัติได้จริง
หนังสือ “งานวิชาการเพื่อสังคม: หลักการและวิธีการ” จัดพิมพ์โดยสถาบันคลังสมองของชาติในปี 2559 มีผู้เขียนสามท่านร่วมกัน ได้แก่ ศ.ดร.ปิยะวัติ บุญ-หลง, รศ.ดร.บวร ปภัสราทร และอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) เนื้อหาตั้งอยู่บนฐานประสบการณ์จริงของนักวิชาการไทยที่ทำงานร่วมกับสังคมมาหลายปี
โครงสร้างของหนังสือครอบคลุม 8 ตอน ตั้งแต่นิยามของ “วิชาการเพื่อสังคม” (Socially-engaged Scholarship หรือ SeS) ผ่านพัฒนาการเชิงแนวคิด การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (PAR) ไปจนถึงวิธีการคัดเลือกโจทย์ การเขียน Concept paper/Proposal เกณฑ์ประเมินคุณภาพ และแนวทางการเขียนผลงาน หนังสือใช้คำอธิบายเสริมจากทฤษฎีตะวันตกควบคู่กับบริบทไทย เพื่อให้ได้ประโยชน์ทั้งสองทาง
สิ่งที่ทำให้หนังสือเล่มนี้มีน้ำหนักคือการยอมรับตรงๆ ว่า “งานวิชาการเพื่อสังคมยังอยู่ในระยะเริ่มต้น” และนั่นหมายความว่าพื้นที่ยังเปิดกว้าง ยังต้องการมือที่จะเขียนสรุปประสบการณ์ออกมาอีกมาก
หากคุณเป็นนักวิชาการที่ทำงานร่วมกับชุมชนอยู่แล้ว หรือกำลังคิดว่าจะทำ — เล่มนี้ช่วยให้คุณรู้ว่าคุณกำลังทำงานอยู่บนแผนที่ไหน และจะเดินต่อไปได้อย่างไร
