หากวิชาชีพบรรณารักษ์กำลังยืนอยู่กลางกระแสการเปลี่ยนแปลงสู่สังคมข่าวสาร — จะวิจัยอะไร และวิจัยอย่างไร?
การอภิปรายชิ้นนี้ตีพิมพ์ในปี พ.ศ. 2535 ในหนังสือ “การวิจัยเชิงคุณภาพ: อีกก้าวหนึ่งของการวิจัยทางบรรณารักษ์ศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์” โดยสมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทย ดร.กาญจนา แก้วเทพ ร่วมอภิปรายกับ รศ.ดร.ประภาวดี สืบสนธิ์ ดำเนินรายการโดย อ.มาลี ล้ำสกุล งานชิ้นนี้แบ่งเป็นสองส่วนที่สัมพันธ์กัน: อนาคตของสังคมข่าวสารและผลกระทบต่อวิชาชีพบรรณารักษ์ และการสำรวจเส้นทางของการวิจัยเชิงคุณภาพในแวดวงสารนิเทศศาสตร์
ส่วนที่น่าสนใจเป็นพิเศษคือการมองย้อนพัฒนาการของการวิจัยนิเทศศาสตร์ผ่านสามยุค ตั้งแต่ยุคของ “การวิจารณ์วรรณกรรม” (เชิงคุณภาพ) สู่ยุคที่การวิจัยเชิงปริมาณครองอำนาจ แล้วย้อนกลับมาตั้งคำถามว่าตัวเลขพอเพียงหรือไม่ในการอธิบายปรากฏการณ์สื่อมวลชน และส่วนท้ายที่ชี้ให้เห็นว่าในแบบจำลองการสื่อสารมวลชน ยังมีพื้นที่การวิจัยเชิงคุณภาพอีกมากที่ยังไม่มีใครสำรวจ ตั้งแต่ด้านผู้ผลิตสาร กระบวนการสร้างสาร ไปจนถึงผู้รับสาร
*”เวทีสำหรับการวิจัยเชิงคุณภาพในวงการนิเทศศาสตร์นั้นยังมีที่ว่างอยู่อีกมากสำหรับที่จะก้าวเดินต่อไป”* (พ.ศ. 2535)
สามสิบกว่าปีผ่านไป คำกล่าวนั้นยังคงเป็นจริงหรือไม่? และสำหรับวิชาชีพบรรณารักษ์ที่วันนี้ต้องจัดการทั้งหนังสือ วิดีโอ ฐานข้อมูล และสื่อดิจิทัล — จักรวาลแห่งความหมายของคำว่า “ห้องสมุด” ในทัศนะของผู้ใช้วันนี้เป็นอย่างไรบ้าง?
