คุณเคยสังเกตไหมว่าความกลัวที่เราสัมผัสอยู่ทุกวันนั้น บางครั้งไม่ใช่เรื่องส่วนตัว แต่เป็นสิ่งที่สังคมปลูกฝังไว้ในตัวเราโดยที่เราไม่รู้ตัว
บทความนี้เป็นผลงานของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ตีพิมพ์ในวารสารเศรษฐศาสตร์การเมือง ปีที่ 2 ฉบับ 2 (เมษายน-สิงหาคม 2525) เป็นหนึ่งในงานบุกเบิกที่นำกรอบคิดเศรษฐศาสตร์การเมืองมาประยุกต์ใช้วิเคราะห์ปรากฏการณ์ทางจิตวิทยาสังคมในบริบทไทย งานชิ้นนี้สำรวจทฤษฎีความกลัวจากสำนักคิดต่างๆ ทั้งทฤษฎีพฤติกรรมนิยม (Conditioning Theories) ทฤษฎีจิตวิเคราะห์ตามแนวฟรอยด์และแอดเลอร์ แนวคิดของอีริค ฟรอมม์ ไปจนถึงกรอบการวิเคราะห์ของหลุยส์ อัลธูสเซอร์ เพื่อถามว่า ความกลัวในสังคมไทยเกิดจากอะไรและทำหน้าที่อะไรในโครงสร้างอำนาจ
สิ่งที่ทำให้งานชิ้นนี้มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์วิชาการคือการที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ไม่ยอมให้ “ความกลัว” เป็นเพียงปัญหาทางจิตของปัจเจกบุคคล แต่มองว่าความกลัวเป็นกลไกทางสังคมที่ทำหน้าที่ผลิตและผลิตซ้ำ (produce and reproduce) ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ บทวิเคราะห์นี้เขียนขึ้นในช่วงเวลาที่สังคมไทยกำลังผ่านการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองอย่างเข้มข้น ทำให้งานชิ้นนี้มีความแหลมคมทั้งในทางทฤษฎีและทางการเมือง
คำถามที่ยังคงสะท้อนอยู่หลังจากอ่านงานชิ้นนี้คือ ในสังคมที่โครงสร้างอำนาจเปลี่ยนรูปไปแล้ว กลไกการผลิตความกลัวยังคงทำงานในแบบเดิมหรือไม่ และใครเป็นผู้ได้ประโยชน์จากความกลัวที่เราแบกรับอยู่
