ถ้าเคยตั้งคำถามว่า “มีส่วนร่วม” ในงานวิจัยแปลว่าอะไรกันแน่ คำตอบที่ได้มักกว้างเกินไปจนยากจะนำไปปฏิบัติจริง หนังสือเล่มนี้เสนอให้หยุดที่คำถามนั้นนานขึ้นก่อน
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนหนังสือเล่มนี้ขึ้นในปี พ.ศ. 2565 เพื่อทำความเข้าใจกับ “คาถาข้อที่ 2” ของงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น (CBR) อันได้แก่หลักการมีส่วนร่วม (Participation) ที่เป็นหัวใจสำคัญของกระบวนการวิจัยมาตั้งแต่ CBR ถือกำเนิดขึ้นเมื่อปลายปี 2541 และดำเนินมาจนเข้าสู่ทศวรรษที่สาม
สิ่งที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชี้ให้เห็นคือการมีส่วนร่วมใน CBR ไม่ใช่เพียงขั้นตอนหนึ่งในกระบวนการวิจัย แต่ฝังลึกอยู่ในรากฐานความเชื่อสามประการ คือความเชื่อในศักยภาพของมนุษย์ทุกคน ความเชื่อในสิทธิและความรับผิดชอบร่วม และความเชื่อในหลักการพึ่งตนเองและพึ่งพาอาศัยกัน ความเชื่อเหล่านี้คือสิ่งที่ทำให้กลุ่มคนเล็กคนน้อยในชุมชนกลายเป็น “พระเอกนางเอก” ของงานวิจัยได้ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ
เนื้อหาครอบคลุมประวัติความเป็นมาของแนวคิดการมีส่วนร่วม ระดับความเข้มข้น รูปแบบ และเครื่องมือการวิจัยแบบมีส่วนร่วมของ CBR จำนวน 12 แง่มุม รวมถึงปรัชญาเบื้องหลังที่ให้ความหมายกับทุกกระบวนการ
หากคุณกำลังออกแบบโครงการวิจัยและอยากให้ชุมชนเข้ามามีบทบาทจริง ไม่ใช่แค่เป็น “ผู้ให้ข้อมูล” หนังสือเล่มนี้อาจเปลี่ยนวิธีคิดตั้งแต่ขั้นแรกของการออกแบบโจทย์วิจัยเลยทีเดียว
