ความเหลื่อมล้ำในสังคมไทยไม่ใช่ปัญหาใหม่ แต่การที่งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น (CBR) จะเข้าไปจัดการกับมันอย่างเป็นระบบ — นั่นคือโจทย์ที่ท้าทายของทศวรรษที่สาม คู่มือเล่มนี้เขียนขึ้นเพื่อเป็น “ลายแทง” ให้กับพี่เลี้ยงและนักวิจัยชุมชนที่ต้องลงสนามจริง
คู่มือนี้เขียนโดยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ จัดพิมพ์ครั้งแรกเดือนพฤษภาคม 2563 ภายใต้การสนับสนุนของสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ร่วมกับมูลนิธิสถาบันวิจัยเพื่อท้องถิ่นและสถาบันคลังสมองของชาติ เนื้อหาเกิดขึ้นจากการเคี่ยวกรำร่วมกับโหนด/พี่เลี้ยง CBR นำร่อง 25 แห่งทั่วประเทศ
โครงสร้างหลักอยู่ที่ “7 คำถามหลัก” ที่คนทำงาน CBR ต้องตอบให้ได้เมื่อทำงานกับประเด็นความเหลื่อมล้ำ ตั้งแต่การระบุว่าเป็นความเหลื่อมล้ำด้านใด วิธีคิดของ CBR ในการลดความเหลื่อมล้ำ ห่วงโซ่ผลลัพธ์ ตัวชี้วัด ไปจนถึงการทำงานกับภาคีหุ้นส่วน และการวัดความเปลี่ยนแปลง คู่มือยังแนะนำเครื่องมือ Log Frame (ตารางเหตุผลสัมพันธ์) และ Outcome Mapping (บันไดผลลัพธ์) ในฐานะ “ตัวช่วย” สำคัญ
*”แม้ว่า CBR จะจิ๋ว แต่ก็คงมีบางอยาง ‘แจว’ เหมือนกัน”* — ประโยคนี้จับทัศนคติของเล่มได้ดี มันไม่อ้างว่า CBR แก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำทั้งหมดได้ แต่ชี้ว่ามีจุดที่ CBR ทำได้จริง และทำได้อย่างมีเอกลักษณ์
คุณพร้อมระบุแล้วหรือยังว่าโครงการของคุณกำลังจัดการกับความเหลื่อมล้ำด้านใด และมีหลักฐานอะไรที่บอกว่ามันลดลง?
