ปี 2537 อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ นั่งถอดรหัสปัญหาที่เห็นซ้ำๆ ในงานวิจัยของนักศึกษา บันทึกนี้ไม่ใช่ตำราวิจัยที่เขียนด้วยภาษาวิชาการ แต่เป็นการวิเคราะห์ตรงๆ จากประสบการณ์การสอนและการคุมวิทยานิพนธ์ที่สะสมมาหลายปี ทำให้ภาษาและมุมมองในเอกสารชิ้นนี้เข้าถึงได้และตรงประเด็นอย่างน่าสนใจ
เอกสารระบุสองปัญหาหลักที่พบบ่อยในงานวิจัยของนักศึกษา ประการแรกคือการคัดลอกโครงสร้างและแนวคิดจากงานวิจัยเดิมโดยไม่ตั้งคำถามว่าเหมาะกับบริบทใหม่หรือไม่ ประการที่สองคือความสับสนระหว่าง “สิ่งที่อยากศึกษา” กับ “สิ่งที่สามารถศึกษาได้จริง” ซึ่งนำไปสู่การตั้งสมมติฐานและคำถามวิจัยที่ใหญ่เกินกว่าจะตอบได้ภายในขอบเขตของงาน
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชี้ให้เห็นว่าปัญหาเหล่านี้ไม่ได้เกิดจากความเกียจคร้านหรือขาดความสามารถ แต่เกิดจากการที่นักศึกษาไม่ได้รับการสอนให้ “คิดเป็น” ก่อนที่จะเริ่ม “ทำ” กระบวนการวิจัยจึงกลายเป็นการทำตามขั้นตอนมากกว่าการแก้ปัญหาจริง
เอกสารยังสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างนักศึกษากับอาจารย์ที่ปรึกษา โดยชี้ว่าโครงสร้างการเรียนการสอนมักผลักให้นักศึกษาพยายามผลิตงานที่ “อาจารย์ชอบ” มากกว่างานที่ตอบคำถามที่แท้จริง ทั้งๆ ที่งานวิจัยที่ดีต้องเริ่มจากปัญหาที่ผู้วิจัยเห็นว่าสำคัญ
หากคุณเคยผ่านประสบการณ์ทำวิจัยแล้วรู้สึกว่ากำลังทำตามพิธีกรรมมากกว่าตามความสงสัย เอกสารชิ้นนี้จะทำให้คุณเข้าใจว่าปัญหานั้นไม่ได้อยู่ที่ตัวคุณคนเดียว และอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ได้เห็นและตั้งชื่อปัญหานั้นมาตั้งแต่หลายสิบปีก่อนแล้ว
