ความเหลื่อมล้ำในมิติสังคม วัฒนธรรม และการศึกษา มักมองเห็นยากกว่าความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ เพราะมันซ่อนตัวอยู่ในความเคยชิน ในความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่ดูเป็นปกติ และในโอกาสที่ถูกตัดออกไปก่อนที่คนจะรู้สึกตัว
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ จัดทำบทสังเคราะห์เล่มที่สองนี้ขึ้นในปี พ.ศ. 2567 เป็นส่วนหนึ่งของชุดงานเรื่องความเหลื่อมล้ำที่ดำเนินการร่วมกับสถาบันคลังสมองของชาติและมูลนิธิสถาบันวิจัยเพื่อท้องถิ่น โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) เล่มนี้ต่อเนื่องจากเล่ม 1 ที่เน้นมิติการเมือง สิ่งแวดล้อม และพื้นที่ โดยขยับมาพิจารณาสามมิติที่ยากต่อการวัดยิ่งกว่า
โครงสร้างของเนื้อหาเดินตามกรอบเดียวกับเล่มแรก ได้แก่ แนวคิดเรื่องความเหลื่อมล้ำในสังคม พัฒนาการของ CBR ต่อการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำ และเอกลักษณ์เฉพาะตัวของ CBR ในการจัดการกับปัญหา ก่อนจะเข้าสู่การพัฒนาตัวชี้วัดในมิติสังคม มิติวัฒนธรรม และมิติการศึกษา ซึ่งแต่ละมิติล้วนผ่านกระบวนการสร้างแบบมีส่วนร่วมระหว่างทีมโหนด นักวิจัยชุมชน และนักวิชาการผู้เชี่ยวชาญ
สิ่งที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เน้นในชุดงานนี้คือการที่ตัวชี้วัดไม่ใช่แค่ตัวเลขที่ถูกสร้างขึ้นจากข้างบน แต่เป็นกระจกที่สะท้อนความเป็นจริงในชุมชน เป็นเข็มทิศที่ชี้ทิศทางการพัฒนา และเป็นไม้บรรทัดที่วัดว่าการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นจริงหรือไม่
หากคุณสนใจว่าชุมชนจะนิยามความเหลื่อมล้ำทางวัฒนธรรมและการศึกษาในแบบของตัวเองได้อย่างไร กระบวนการในเล่มนี้อาจเป็นทั้งแรงบันดาลใจและแนวทางปฏิบัติที่นำไปใช้ได้จริง
