หากสุขภาพดีมีอยู่ก่อนที่จะมีหมอ แล้วทำไมเราจึงลืมไปว่าเราเคยรู้จักดูแลตัวเองได้?
บทความนี้ของ อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เกิดขึ้นจากการประชุมเชิงปฏิบัติการของโครงการสื่อพื้นบ้านสื่อสารสุข (สพส.) ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2547 ณ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา ต่อมาตีพิมพ์ในหนังสือ “สื่อพื้นบ้าน ขานรับงานสุขภาพ” พ.ศ. 2549 ใจความหลักคือการสืบสาวประวัติศาสตร์สุขภาพไทยใน 3 ยุค เพื่อหา “ที่ทาง” ของสื่อพื้นบ้านในยุคปฏิรูปปัจจุบัน
จุดเริ่มต้นคือการวิเคราะห์ที่แหลมคม อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชี้ให้เห็นว่าระบบสุขภาพไทยติดกับดัก “ซ่อมนำสร้าง” มาตั้งแต่ยุคที่การแพทย์แบบตะวันตกเข้ามาแทนที่การแพทย์พื้นบ้าน กระบวนการนั้นไม่ได้แค่เปลี่ยนยาหรือเปลี่ยนหมอ แต่เปลี่ยน “วิธีคิดเรื่องสุขภาพ” ของคนไทยทั้งสังคม จาก “ยาขอ หมอวาน” มาเป็น “ยาซื้อ หมอจ้าง” จากการดูแลตัวเองมาเป็นการรอให้เจ็บก่อนแล้วค่อยไปหาหมอ
*”การทำโครงการของสพส. จึงเป็นการเปิดพื้นที่ใหม่ให้ภูมิรู้-ภูมิปัญญา/วิธีปฏิบัติด้านสุขภาพจากยุค 1 & ยุค 2 ให้มาปรากฏตัว/มาประสมประสาน/มาสร้างสรรค์ ผ่านออกมาในช่องทางสื่อพื้นบ้านประเภทต่างๆ นั่นเอง”* (พ.ศ. 2547)
งานชิ้นนี้แสดงให้เห็นว่าการปฏิรูปสุขภาพในยุคที่สามไม่ควรใช้ยุทธศาสตร์ “แทนที่” อีกต่อไป แต่ต้อง “ปรับประสาน” ข้อเด่นของทั้งการแพทย์พื้นบ้านและการแพทย์สมัยใหม่เข้าด้วยกัน สื่อพื้นบ้านจึงไม่ใช่ของโบราณที่ควรอนุรักษ์เพียงเพื่อให้มีชีวิตอยู่ หากเป็น “ช่องทางใหม่” สำหรับภูมิปัญญาสุขภาพที่มีอยู่แล้วแต่ถูกทำให้มองไม่เห็น
ถ้าเคยสงสัยว่าทำไมระบบสุขภาพไทยถึงใช้เงินมากขึ้นเรื่อยๆ แต่คนยังป่วยไม่หาย บทความนี้ไม่ได้ให้คำตอบด้านนโยบาย แต่ให้ “แผนที่ทางความคิด” ที่อาจเปลี่ยนวิธีมองปัญหาทั้งหมด
