*”สิ่งที่คุ้นเคยนั้น อาจไม่จำเป็นต้องรู้จัก”* — Lefebvre, Critique of Everyday Life (1991)
ประโยคเปิดที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ หยิบมาจาก Lefebvre ตั้งได้อย่างแม่นยำยิ่งนัก — เพราะพิธีกรรมคือสิ่งที่มนุษย์ทุกคนคุ้นเคยมาตลอดชีวิต แต่แทบไม่มีใครถามว่าแท้จริงมันคืออะไร
บทความนี้เขียนขึ้นในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2553 โดยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ภายใต้โครงการเมธีวิจัยอาวุโส ฝ่ายวิชาการ สกว. คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และตีพิมพ์ในหนังสือ “สื่อเก่า สื่อใหม่ ใจเชื่อมร้อย” โครงการเมธีวิจัยอาวุโส สกว. (2554) บทความนี้เริ่มด้วยคำถามที่ดูเหมือนง่ายแต่ซับซ้อน — ทำไมสังคมสมัยใหม่ที่ควรจะ “เหนือ” พิธีกรรมแล้ว ยังคงต้องการพิธีกรรมอยู่?
*”ผู้เขียนสนใจความเชื่อมร้อยระหว่าง 2 แนวคิด คือ เรื่องการสื่อสาร และเรื่องพิธีกรรม”* (พ.ศ. 2553)
โดยนำแนวคิดของ R. Barthes เรื่อง “myth today” มาเทียบเคียงกับ “ritual today” เพื่อแสดงว่าพิธีกรรมไม่เคยหายไปจริง แต่เพียงเปลี่ยนรูปร่าง บทความครอบคลุมทั้งนิยามของพิธีกรรมจากร้อยทิศทาง ขอบเขตและประเภท ทฤษฎีที่ใช้ศึกษา ทั้งวิวัฒนาการนิยม หน้าที่นิยม สัญญะ และอำนาจ–ความขัดแย้ง ไปจนถึงจุดนัดพบระหว่างพิธีกรรมกับการสื่อสาร รวมถึงปรากฏการณ์ร่วมสมัยอย่าง media events และการทำพิธีกรรมในการดูโทรทัศน์
งานชิ้นนี้เป็นหนึ่งในผลงานที่ครบถ้วนที่สุดของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ในเรื่องนี้ และเป็นรากฐานทางทฤษฎีสำหรับงานชิ้นอื่น ๆ ในโครงการเดียวกัน สำหรับผู้ที่ต้องการเข้าใจว่าพิธีกรรมกับสื่อสมัยใหม่ตัดไขว้กันอย่างไรในโลกที่เราอยู่ — นี่คือที่ที่ควรเริ่ม
