ประสบการณ์ที่ดีที่สุดมักตายไปพร้อมกับโครงการ หากไม่มีใครหยุดถามว่าเรียนรู้อะไรจากสิ่งที่เพิ่งผ่านพ้น นี่คือปัญหาที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ และอดุลย์ ดวงดีทวีรัตน์ พยายามแก้ด้วยบทความที่รวบรวมอยู่ในเล่มนี้ ซึ่งตีพิมพ์ในหนังสือ “เริ่มคิดใหม่ สู่ทำใหม่ กับสื่อพื้นบ้านเพื่องานสร้างเสริมสุขภาวะ” ของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)
บทความเปิดด้วยการชวนผู้อ่านสำรวจความเข้าใจผิดที่พบบ่อยเกี่ยวกับ “การถอดบทเรียน” ซึ่งหลายคนสับสนว่าเหมือนกับการสรุปผลงาน การเล่าเรื่อง หรือการประเมินผล อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชี้ว่าการถอดบทเรียนมีความเฉพาะตัว คือการขุดเอา “ความรู้ฝังลึก” ที่อยู่ในตัวผู้ปฏิบัติออกมาให้เห็นและแบ่งปันได้ ซึ่งต้องอาศัยกระบวนการที่ออกแบบมาโดยเฉพาะ ไม่ใช่เพียงการนั่งเล่าว่าทำอะไรไปบ้าง
สาระสำคัญของบทความครอบคลุมตั้งแต่คำตอบเชิงทฤษฎีว่า lesson learned แตกต่างจาก knowledge management อย่างไร ไปจนถึงรูปแบบและกระบวนการที่ใช้จริงในสนาม รวมถึงคำถามสำคัญที่ต้องใช้ในกระบวนการถอดบทเรียน และตัวอย่างของ “การถอดบทเรียนแบบ สพส.” ที่ทำให้เห็นภาพว่าทฤษฎีแปลงเป็นปฏิบัติได้อย่างไร
สิ่งที่ทำให้งานชิ้นนี้มีคุณค่าเป็นพิเศษคือการยืนยันว่าการถอดบทเรียนไม่ใช่กิจกรรมที่ทำได้ทุกเวลา แต่ต้องการบรรยากาศที่ปลอดภัยพอที่ผู้เข้าร่วมจะพูดถึงทั้งความสำเร็จและความล้มเหลวอย่างตรงไปตรงมา โดยไม่กลัวว่าจะถูกตัดสิน
หากองค์กรหรือโครงการของคุณกำลังจะปิดตัวหรือเพิ่งผ่านช่วงเวลาสำคัญมา ลองถามตัวเองว่า ความรู้ที่ซ่อนอยู่ในประสบการณ์ที่ผ่านมานั้น คุณพร้อมจะหยุดเวลาสักครั้งเพื่อดึงมันออกมาหรือยัง
