หากวิทยุชุมชนต้องการคนมาทำงาน แล้วทำไมถึงไม่มีใครสอนให้เขาทำได้จริง คำถามนี้ดูเรียบง่าย แต่เป็นปัญหาเรื้อรังที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชี้ให้เห็นผ่านบทเรียนจากงานวิจัยจริง
บทความนี้ตีพิมพ์ในวารสารเทเลคอมไดเจสท์ ปีที่ 2 ฉบับที่ 8 (สิงหาคม พ.ศ. 2551) โดยสังเคราะห์ข้อค้นพบจากงานวิจัยวิทยุชุมชน 4 ชิ้นที่ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ครอบคลุมพื้นที่จังหวัดนครราชสีมา บุรีรัมย์ น่าน มหาสารคาม และปัตตานี ระหว่างปี พ.ศ. 2544–2547 เป็นงานเขียนที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ไม่ได้สรุปจากทฤษฎี แต่กลั่นมาจากสิ่งที่เกิดขึ้นจริงในพื้นที่
ประเด็นหลักคือสังคมไทยประเมินต่ำเกินไปเรื่องการฝึกอบรม
*”สังคมไทยยังเอาใจใส่/และทำการบ้านน้อยมากในเรื่องใหม่ๆ ที่เกิดขึ้น เช่น เรื่องการฝึกอบรมวิทยุชุมชน”* (พ.ศ. 2551)
เนื้อหาวิเคราะห์การฝึกอบรม 4 มิติ ตั้งแต่ว่าทำไมต้องฝึก ใครควรได้รับการฝึก ฝึกเรื่องอะไร และฝึกอย่างไร เนื้อหาแบ่งออกเป็น 3 หมวดใหญ่ ได้แก่ ความรู้ทั่วไปเรื่องวิทยุชุมชน ความรู้เชิงเทคนิคการผลิตรายการ และความรู้เรื่องการบริหารจัดการ โดยหมวดสุดท้ายเป็นสิ่งที่ขาดแคลนที่สุดและมีการดำเนินการน้อยที่สุดในทางปฏิบัติ
ข้อค้นพบที่น่าสนใจคือ รูปแบบการฝึกอบรมที่ได้ผลมากที่สุดสำหรับวิทยุชุมชนไม่ใช่การบรรยายในห้อง แต่คือ “การเรียนรู้ระหว่างลงมือทำจริง” ควบคู่กับกระบวนการทบทวนเป็นระยะๆ ตามสูตร คิด-ทำ-คิด-ทำ
สำหรับผู้ที่ทำงานด้านสื่อชุมชน งานวิจัย หรือการพัฒนาท้องถิ่น งานชิ้นนี้ไม่ได้ให้สูตรสำเร็จ แต่ตั้งคำถามที่ยังใช้ได้จนถึงวันนี้ว่า เราให้ความสำคัญกับการ “สอนให้ทำ” มากพอหรือยัง เมื่อเราต้องการให้คนในชุมชนเข้ามาเป็นเจ้าของสื่อ
