ถ้าจะเข้าใจวิทยุชุมชนในประเทศไทยอย่างจริงจัง งานชิ้นนี้คือจุดที่ต้องเริ่มต้น
บทสังเคราะห์ฉบับนี้จัดทำโดยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ และตีพิมพ์ในหนังสือ “วิทยุชุมชน: คลื่นหนุนการสร้างพลังให้ท้องถิ่น” ปี พ.ศ. 2549 งานชิ้นนี้ไม่ใช่บทความ แต่คือการรวบรวมและวิเคราะห์ผลการวิจัยจากพื้นที่จริงทั้งสี่แห่ง ได้แก่ จ.นครราชสีมา จ.บุรีรัมย์ จ.น่าน จ.มหาสารคาม และ จ.ปัตตานี ในช่วงปี พ.ศ. 2544–2547 ภายใต้การสนับสนุนของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)
ความหนาของงานสะท้อนความทะเยอทะยานของมัน ครอบคลุมตั้งแต่คำถามว่า “วิทยุชุมชนคืออะไร” ไปจนถึงการวิเคราะห์โครงสร้างองค์กร การบริหารบุคคล การหางบประมาณ เนื้อหารายการ การมีส่วนร่วมของชุมชน และการประเมินผล ทุกเรื่องผ่านกรณีศึกษาจริง ไม่ใช่ทฤษฎีลอยๆ
ข้อค้นพบที่น่าจดจำที่สุดคือประโยคเดียวที่บอกทุกอย่าง
*”การก่อตั้งวิทยุชุมชนนั้นอาจจะไม่ยาก แต่การธำรงรักษาวิทยุชุมชนให้ยั่งยืนนั้น เป็นเรื่องที่ลำบากอย่างยิ่ง”* (พ.ศ. 2549)
งานสังเคราะห์ชิ้นนี้เปรียบเทียบวิทยุชุมชนที่มีโครงสร้างต่างกันอย่างละเอียด เช่น วิทยุชุมชนจ.บุรีรัมย์ที่มีอาสาสมัครกว่า 200 คนและออกอากาศได้ 10 รายการทุกวัน เทียบกับวิทยุชุมชนจ.นครราชสีมาที่แม้จะอยู่ภายใต้โครงสร้างเดียวกัน แต่ผลออกมาต่างกันโดยสิ้นเชิง เพราะโครงสร้างภายในและปัจจัยด้านบริบทชุมชนแตกต่างกัน
สำหรับนักวิจัย นักปฏิบัติ หรือผู้สนใจเรื่องสื่อชุมชน สื่อทางเลือก หรือการสื่อสารเพื่อการพัฒนา นี่คือเอกสารอ้างอิงที่ยังไม่มีงานชิ้นใดในไทยมาแทนที่ได้ เพราะมันไม่ได้บอกว่าอะไรควรจะเป็น แต่บอกว่าอะไรเกิดขึ้นจริง และทำไม
