ก่อนจะวิจัยสื่อและวัฒนธรรม ต้องตอบคำถามพื้นฐานก่อนว่า “วัฒนธรรม” ในที่นี้หมายถึงอะไร — เพราะนิยามที่เลือกจะกำหนดทุกอย่างที่ตามมา
เอกสารของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชิ้นนี้เป็นเอกสารประกอบการบรรยายในสัมมนาวิชาการ “มิติการวิจัยไทยศึกษาในอนาคต” สถาบันไทยศึกษาเพื่อการพัฒนา สถาบันราชภัฏเลย จังหวัดขอนแก่น วันที่ 1-2 เมษายน พ.ศ. 2543 ทำหน้าที่สำรวจสถานภาพและแนวทางการวิจัยเรื่องสื่อกับวัฒนธรรมจากอดีตสู่ปัจจุบัน เพื่อมองไปยังทิศทางการวิจัยในอนาคต
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชี้ให้เห็นปัญหาพื้นฐานว่า ถ้านิยามวัฒนธรรมว่าเป็น “ผลผลิตทางวัฒนธรรม” แบบดั้งเดิมที่ต้องเก่าแก่และสืบทอด สื่อมวลชนสมัยใหม่ที่ผลิตซ้ำอย่างเป็นอุตสาหกรรมก็จะถูกตัดออกจากขอบเขตการวิจัยวัฒนธรรมทันที — ซึ่งเป็นช่องว่างที่ทำให้วัฒนธรรมประชานิยมและสื่อมวลชนไม่ได้รับความสนใจในแวดวงวิชาการไทยมาโดยตลอด
งานชิ้นนี้ครอบคลุมห้าประเด็นหลัก ตั้งแต่การทบทวนนิยาม “วัฒนธรรม” และ “สื่อ” ที่เชื่อมโยงกัน กระบวนการผลิตและผลิตซ้ำทางวัฒนธรรม ความสัมพันธ์สองชั้นระหว่างสื่อกับวัฒนธรรม ทฤษฎีสำหรับนำทางการวิจัย ไปจนถึงการวิจัยสื่อทั้งสี่ประเภทในมิติวัฒนธรรม
สำหรับนักวิจัยด้านสื่อและวัฒนธรรม โดยเฉพาะผู้ที่ทำงานในบริบทไทย เอกสารชิ้นนี้ยังคงเป็นแผนที่ที่ชัดเจนสำหรับตั้งคำถามวิจัยและเลือกกรอบทฤษฎีที่เหมาะสม
