สื่อมวลชนจะเป็นพันธมิตรของสิ่งแวดล้อม หรือตัวเชื้อโรคที่แฝงอยู่ในร่างเดียวกับธุรกิจอุตสาหกรรมที่ทำลายโลก — คำถามนี้ยังไม่มีคำตอบที่แน่นอน
บทความนี้ตีพิมพ์ในวารสารนิเทศศาสตร์ ปีที่ 16 (ต.ค.–ธ.ค. 2541) คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเอกสาร “จุดประกายความคิดเรื่องสื่อมวลชนกับสิ่งแวดล้อม” พ.ศ. 2540 บทความประมวลองค์ความรู้ระหว่างสองประเด็นสำคัญของปลายศตวรรษที่ 20 คือ “ปัญหาสิ่งแวดล้อม” และ “สื่อมวลชน” โดยตรวจสอบทั้งงานวิจัยไทยและต่างประเทศ
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เปิดประเด็นด้วยข้อถกเถียงระหว่างสำนักคิดสองขั้ว ฝ่ายหน้าที่นิยมมองว่าสื่อมีศักยภาพเฝ้าระวัง ให้ความรู้ และระดมพลังสังคม ขณะที่ฝ่ายทฤษฎีวิพากษ์ชี้ว่าสื่อกับระบบทุนนิยมเป็น “ฝาแฝดอินจัน” ที่แยกไม่ออก ทำให้เกิดคำถามว่าสื่อจะทำลายล้างระบบที่ตัวเองพึ่งพาได้จริงหรือ
งานชิ้นนี้โดดเด่นตรงที่ใช้กรอบ “Green S-M-C-R” วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างสื่อกับสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นระบบ ครอบคลุมทั้งคุณสมบัติของนักข่าวสิ่งแวดล้อม (รวมถึงแนวคิด “สิ่งแวดล้อมในใจ” หรือ invironment) การวิเคราะห์เนื้อหาสื่อทั้งเชิงปริมาณและคุณภาพ และพฤติกรรมผู้รับสาร บทความยังสรุปพัฒนาการของข่าวสิ่งแวดล้อมในไทยจากยุค “สายลมแสงแดด” ที่เน้นอนุรักษ์ธรรมชาติ สู่ยุค “บู๊ดุเดือดเคล้าเศรษฐกิจการเมือง” ที่เผชิญหน้ากับความขัดแย้งจริงในสังคม
สำหรับนักนิเทศศาสตร์ นักวิจัยสื่อ หรือผู้ทำงานด้านสิ่งแวดล้อมที่อยากเข้าใจว่างานวิชาการในสาขานี้ “อยู่ที่ไหน” และ “ควรจะไปทางไหน” บทความชิ้นนี้ยังคงเป็นแผนที่ที่ชัดเจนที่สุดชิ้นหนึ่งในบริบทไทย
