วิดีโอชุดนี้บันทึกการอบรมเชิงปฏิบัติการเรื่องงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น (Community-based Research: CBR) ว่าด้วยประเด็นความเหลื่อมล้ำทางสังคม โดยมี รศ.ดร.กาญจนา แก้วเทพ เป็นวิทยากรหลักตลอดกระบวนการ เนื้อหาครอบคลุมตั้งแต่การวางกรอบคิด เครื่องมือวิเคราะห์ ไปจนถึงการฝึกปฏิบัติจริงของผู้เข้าอบรม
ช่วงแรกเน้นการออกแบบกระบวนการวิจัยที่มุ่งแก้ปัญหาถึงรากด้วยการวิเคราะห์สาเหตุเชิงลึก ผ่านเครื่องมือ “4 ยอดกุมาร” อาทิ LogFrame รูปแบบใหม่ที่เปรียบการทำงานเหมือนเกมฟุตบอลสองช่วง และ Outcome Mapping เพื่อเชื่อมโยงข้อมูลปัญหากับกิจกรรม พร้อมย้ำบทบาทของ Actors ที่ต้องเปลี่ยนผู้ได้รับผลกระทบให้เป็นผู้ร่วมแก้ปัญหา บนฐานอำนาจจากเหตุผลมากกว่าตัวบุคคล
ถัดมาเป็นการฝึกใช้ Stakeholder Analysis เพื่อแจกบทบาทให้ชัดเจนไม่ให้ภาระตกอยู่กับคนใดคนหนึ่ง ควบคู่กับ Outcome Mapping ที่แนะนำให้แบ่งเป้าหมายเป็นระยะสั้น กลาง ยาว ไม่ยืดเยื้อซับซ้อน และเน้นความสำคัญของการทำงานร่วมกับภาคีภายนอกอย่างเป็นระบบ เพราะปัญหาชุมชนหลายเรื่องแก้ไขลำพังไม่ได้
ในช่วงฝึกปฏิบัติ ผู้เข้าอบรมได้ทดลองเขียนโครงร่างวิจัยจริง โดยวิทยากรให้ข้อแนะนำเรื่องการแยกปัญหากับสาเหตุให้ชัด กำหนดกิจกรรมให้สอดคล้องกับตัวชี้วัด และวิเคราะห์ปัจจัยทั้งในชุมชนและจากหน่วยงานภายนอกให้ครบถ้วน เพื่อไม่ให้โครงการหยุดอยู่แค่การแก้ปัญหาปลายเหตุ
กล่าวโดยสรุป การอบรมนี้ผสานทั้งกรอบคิดทางวิชาการอย่าง Problem Tree, LogFrame และ Value Chain เข้ากับกรณีศึกษาจริงของธุรกิจชุมชน โดยวิทยากรย้ำว่าความสำเร็จไม่ได้มาจากวิทยากรเพียงฝ่ายเดียว แต่เกิดจากความมุ่งมั่นของคนในพื้นที่ พร้อมรับเป็นพี่เลี้ยงให้คำปรึกษาต่อเนื่อง เพื่อผลักดันให้งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงได้จริง
