การบรรยายชุดนี้ของ รศ.ดร.กาญจนา แก้วเทพ ว่าด้วยเรื่อง “ทฤษฎีวิจัย” มุ่งปูพื้นฐานให้นักศึกษานิเทศศาสตร์เข้าใจการจัดกลุ่มทฤษฎีสื่อสารมวลชนเพื่อนำไปออกแบบงานวิจัย เนื้อหาครอบคลุมตั้งแต่การจำแนกสำนักคิดหลัก ไปจนถึงทฤษฎีเฉพาะทางอย่างสัญญวิทยาและวัฒนธรรมศึกษา
ช่วงแรกอธิบายการจัดกลุ่มทฤษฎีตามอิทธิพลระหว่างสื่อกับสังคม ได้แก่ Media-Centric ที่มองสื่อเป็นตัวแปรต้น เช่น ทฤษฎี Impact, Social Learning Theory, Communication Technology Determinism และ Cultivation Theory ตลอดจนกลุ่ม Society-Centric และ Non-Centric ที่มองความสัมพันธ์ซับซ้อนกว่านั้น พร้อมเน้นย้ำ “ไตรลักษณ์ของทฤษฎี” คือ Basic Assumption, Basic Concept และ Research Methodology ที่ต้องพิจารณาให้ครบก่อนนำทฤษฎีไปใช้
ถัดมาเจาะลึกกลุ่ม Non-centric ผ่านสัญญวิทยาและวัฒนธรรมศึกษา โดยอธิบายว่า “สัญญะ” ประกอบด้วยรูปสัญญะ ความหมาย และกระบวนการสร้างความหมาย ซึ่งถูกประกอบสร้างขึ้นตามบริบททางสังคม ดังตัวอย่างการตีความ 9/11 หรือขวดโค้กใน The Gods Must Be Crazy พร้อมแนวคิดของโรลองด์ บาร์ตส์เรื่อง Denotative, Connotative และ “มายาคติ” ที่สื่อใช้ควบคุมความหมายผ่านกลยุทธ์ต่างๆ
ในภาพรวมยังมีการเปรียบเทียบแนวคิดการสื่อสารเชิงกระแสหลักหรือ Transmission Model กับแนวคิดสายวิพากษ์หรือ Critical Approach เพื่อวางรากฐานการวิเคราะห์ปรากฏการณ์ทางสังคม พร้อมนำเสนอกรอบแนวคิดและโมเดลที่ใช้ศึกษากลไกการผลิต การจัดการสื่อ และการบริโภคสารอย่างเป็นระบบ
กล่าวโดยสรุป การบรรยายนี้ร้อยเรียงทฤษฎีนิเทศศาสตร์ตั้งแต่ระดับภาพกว้างอย่างการจัดกลุ่มทฤษฎีและไตรลักษณ์ ไปจนถึงเครื่องมือวิเคราะห์เชิงลึกอย่างสัญญวิทยาและมายาคติ ผ่านมุมมองทั้ง Transmission Model และ Critical Approach เพื่อให้ผู้เรียนสามารถมองปรากฏการณ์สื่อได้หลายมิติและนำไปประยุกต์ใช้ในงานวิจัยได้อย่างถูกต้องตามหลักวิชาการ
