เวลาพูดว่า “แมว” คุณนึกถึงแมวตัวไหน แมวตัวเล็กน่ารักในบ้าน หรือแมวดำตัวใหญ่ที่น่ากลัว ความแตกต่างนั้นไม่ใช่เรื่องเล็กน้อย มันคือปัญหาหลักของทฤษฎีความหมาย และเป็นหัวใจของบทนี้
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนบทที่ 6 นี้เป็นส่วนหนึ่งของตำรา “ทฤษฎีแม่บททางนิเทศศาสตร์” ตีพิมพ์ปี พ.ศ. 2534 ที่คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยเสนอว่าเราไม่อาจแยกหัวข้อการสื่อสารทั้งวัจนะและอวัจนะออกจากการศึกษาเรื่องความหมายได้ เพราะความหมายคือตัวเชื่อมระหว่างสัญลักษณ์กับมนุษย์
งานชิ้นนี้จัดหมวดหมู่ทฤษฎีความหมายออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ คือ ทฤษฎีภาพตัวแทน (Representational Theories) โดยเฉพาะงานของ I.A. Richards และ Susanne Langer ที่อธิบายว่าสัญลักษณ์เชื่อมโยงกับความคิดและสิ่งที่อ้างถึงอย่างไร ต่อด้วยปรัชญาว่าด้วยภาษาที่ใช้กันอยู่เป็นสามัญ (Ordinary Language Philosophy) และทฤษฎีว่าด้วยประสบการณ์ (Experiential Theories)
สิ่งที่น่าสนใจคือวิธีการที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ใช้ “สามเหลี่ยมแห่งความหมาย” ของ Ogden และ Richards เป็นเครื่องมืออธิบายว่าทำไมความสัมพันธ์ระหว่างคำกับสิ่งของจึงไม่ตรงไปตรงมา แต่ต้องผ่านความคิดของบุคคลเป็นตัวกลางเสมอ ข้อเท็จจริงนี้มีนัยสำคัญอย่างมากต่อการเข้าใจว่าทำไมการสื่อสารจึงเกิดความเข้าใจผิดได้ง่ายแม้ใช้ภาษาเดียวกัน
หากอยากเข้าใจว่าความหมายนั้น “อยู่ที่ไหน” — ในคำ ในสิ่งของ หรือในหัวคนพูด — บทนี้เป็นบทอ่านที่จำเป็นก่อนจะก้าวลึกเข้าไปในทฤษฎีการสื่อสารสาขาอื่นๆ
