หลังจากใช้สื่อมวลชนพัฒนาชนบทมาหลายทศวรรษแล้วพบว่าไม่ได้ผลอย่างที่หวัง — คำถามต่อมาคือ แล้วสื่อพื้นบ้านจะทำได้ดีกว่าไหม?
งานสังเคราะห์ชิ้นนี้ตีพิมพ์ในหนังสือ “สื่อพื้นบ้านเพื่อการพัฒนา: ภาพรวมจากงานวิจัย” จัดพิมพ์โดยสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) พ.ศ. 2548 โดยมีอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เป็นบรรณาธิการและผู้เขียนหลัก งานชิ้นนี้เกิดขึ้นหลังจากโครงการวิจัยสื่อพื้นบ้านเพื่อการพัฒนา (พ.ศ. 2544–2547) สิ้นสุดลง และเป็นความพยายามสรุปบทเรียนที่ได้จากงานวิจัยกว่า 4 ปีในคราวเดียวกัน
*”เมื่อเริ่มเปิดฉากแรกของการนำเอาการสื่อสารมาใช้ในงานพัฒนา ประเภทที่ได้รับการคาดหมายและฝากความหวังเอาไว้อย่างสูงสุดว่าจะเป็น ‘พระเอกในการพัฒนา’ ก็คือ สื่อมวลชน”* (พ.ศ. 2548)
งานชิ้นนี้ครอบคลุมตั้งแต่การสำรวจสถานภาพของสื่อพื้นบ้านแต่ละชนิด การวิเคราะห์คุณลักษณะ ศักยภาพในการสืบทอดและปรับตัว บทบาทหน้าที่ กระบวนการฟื้นฟู ไปจนถึงข้อเสนอแนะสำหรับการใช้สื่อพื้นบ้านในงานพัฒนาชุมชน — ทั้งหมดนี้เขียนด้วยภาษาที่เชื่อมโยงทฤษฎีกับภาพสนามได้อย่างแนบเนียน
สิ่งที่ทำให้งานสังเคราะห์ชิ้นนี้มีคุณค่าพิเศษคือไม่ใช่แค่การรวบรวมผลวิจัย แต่คือการตั้งคำถามกลับว่า เมื่อสื่อพื้นบ้านถูกนำมาใช้เพื่อ “พัฒนา” มันยังคงเป็นของชุมชนอยู่หรือไม่ — คำถามนั้นยังท้าทายนักปฏิบัติและนักวิชาการในสนามนี้จนถึงวันนี้
