ถ้าโทรทัศน์คือสื่อที่พ่อแม่กังวล — แล้วของเล่นบนพื้นห้องล่ะ มันคืออะไร?
เอกสารนี้เป็นเอกสารประกอบการบรรยายของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ในงานที่สถาบันวิจัยและพัฒนาภาษาและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยมหิดล วันที่ 16 สิงหาคม พ.ศ. 2547 ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงที่อาจารย์กำลังทำงานด้านการสื่อสารสุขภาพและสังเกตเห็นว่า กระแสวิชาการมักจ้องไปที่สื่อขนาดใหญ่อย่างโทรทัศน์ ในขณะที่ “สื่อตัวกระจิดริด” ที่อยู่ใกล้มือเด็กมากที่สุดกลับถูกมองข้ามอยู่เสมอ
*”ในข้อเขียนชิ้นนี้จะขอนำเสนอสื่อประเภทหนึ่งที่แทบจะดูไม่ออกว่า ‘เป็นสื่อเหมือนกัน'”* (พ.ศ. 2547)
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เริ่มต้นด้วยการสำรวจสองเส้นทางของการใช้สื่อเพื่อสุขภาพ — เส้นทางที่พึ่งพาสื่อมวลชนขนาดใหญ่ที่รวมศูนย์การผลิตและกระจาย กับเส้นทางที่หันมาหาสื่อตัวเล็กใกล้มือ ก่อนจะชวนผู้อ่านมองว่าของเล่นสามารถทำหน้าที่เป็น “ทางเลือก” ที่มีคุณค่าพอที่จะสูสีกับโทรทัศน์ได้ โดยเฉพาะในกลุ่มเป้าหมายแถวหน้าที่ตรงที่สุด คือ เด็ก ๆ
ที่น่าสนใจคือ การมองของเล่นในฐานะสื่อไม่ใช่การลดทอนความสนุกของเด็ก แต่คือการยกระดับความเข้าใจของผู้ใหญ่ว่าสื่อทุกชิ้นในชีวิตเด็กล้วนมีอำนาจสร้างหรือทำลายได้ และการที่จะใช้ของเล่นให้เป็นสื่อนั้น ต้องเข้าใจก่อนว่ากำลังสื่ออะไร กับใคร และอย่างไร
สำหรับพ่อแม่ นักการศึกษา หรือใครก็ตามที่ทำงานกับเด็ก — ข้อเขียนสั้น ๆ ชิ้นนี้อาจเปลี่ยนวิธีที่คุณมองกองของเล่นในห้องเด็กไปตลอดกาล
