“การมีส่วนร่วม” เป็นคำที่ใครๆ ก็พูด แต่จะรู้ได้อย่างไรว่าสิ่งที่เกิดขึ้นในชีวิตจริงนั้นคือ “การมีส่วนร่วม” จริงๆ?
กรรณิการ์ เพ็งปรางค์ และอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ร่วมกันเขียนบทความวิชาการชิ้นนี้ ตีพิมพ์ในวารสารนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปีที่ 23 ฉบับ 3-4 พ.ศ. 2548 งานชิ้นนี้เกิดขึ้นจากการทำงานจริงในโครงการ “สื่อสร้างสรรค์เพื่อสุขภาพ” ที่ได้รับการสนับสนุนจาก สสส. ซึ่งมีเป้าหมายนำการสื่อสารทุกรูปแบบมาใช้ในการสร้างเสริมสุขภาวะให้แก่คนไทย
*”การสื่อสารเป็นเครื่องมือ/กระบวนการสำคัญในการสานสายสัมพันธ์ระหว่างคู่การสื่อสาร”* (พ.ศ. 2548)
ความโดดเด่นของบทความนี้อยู่ที่การนำแนวคิดเรื่อง “การสื่อสารแบบมีส่วนร่วม” มาทดสอบกับกิจกรรมจริง 2 ประเภท คือ การผลิตของเล่นพื้นบ้านและการผลิตวิดีทัศน์เรื่องป่าชุมชน สองกรณีนี้ถูกเลือกมาเพราะมีทั้งความเหมือนและความต่างในแง่ของวัสดุ บริบท และกลุ่มเป้าหมาย แต่ทั้งคู่ต่างมุ่งยกระดับผู้รับสารขึ้นมาเป็นผู้ผลิต
บทความนี้ยังแสดงให้เห็นว่าการมีส่วนร่วมที่มีประสิทธิผลต้องเกิดจาก “การออกแบบ” ไม่ใช่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ซึ่งหมายความว่าทีมงานต้องมีเป้าหมายชัดเจน มีการออกแบบกระบวนการ และมีการเชื่อมทุกองค์ประกอบให้นำไปสู่จุดหมายเดียวกัน
ถ้าคุณทำงานด้านสุขภาพ การพัฒนาชุมชน หรือการศึกษา และอยากเข้าใจว่า “การมีส่วนร่วม” ในทางปฏิบัติมีหน้าตาเป็นอย่างไร บทความของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชิ้นนี้เป็นตัวอย่างที่หาได้ยาก คือทั้งมีทฤษฎีรองรับและมีภาพรูปธรรมให้เห็น
