รายการที่คุณดูทุกวันผ่านขั้นตอน “วิจัย” มาก่อนที่จะออกอากาศ — แต่วิจัยแบบไหน เพื่ออะไร และใครเป็นคนใช้ผลการวิจัยนั้น?
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนหน่วยที่ 8 ชื่อ “การวิจัยเพื่อการจัดรายการวิทยุโทรทัศน์” ให้แก่เอกสารการสอนชุดวิชาการจัดรายการวิทยุโทรทัศน์ ของมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ตีพิมพ์ปี พ.ศ. 2556 งานชิ้นนี้เป็นสะพานระหว่างทฤษฎีการวิจัยกับโลกการปฏิบัติงานจริงในสถานีวิทยุโทรทัศน์
เนื้อหาเปิดด้วยการตั้งคำถามที่น่าสนใจว่า คำว่า “การวิจัย” นั้นอาจฟังดูเป็นทั้ง “เทพเจ้า” และ “ปีศาจ” ขึ้นอยู่กับใครเป็นคนพูดถึงมัน อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ นำคำกล่าวของ R. Weaver ผ่าน Wimmer (1994) มาจุดประกายการคิดก่อนที่จะพาผู้อ่านเข้าสู่ความหมายที่แท้จริงของการวิจัยในบริบทของการจัดรายการ
งานชิ้นนี้แบ่งประเภทการวิจัยออกเป็น 3 กลุ่มตามกลุ่มบุคคลที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ การวิจัยผู้ชม การวิจัยสถานีคู่แข่งขัน และการวิจัยทางการตลาด แต่ละประเภทมีวัตถุประสงค์ที่ต่างกันและใช้ตอบคำถามในขั้นตอนต่างกันของกระบวนการผลิตและเผยแพร่รายการ
ความโดดเด่นของงานชิ้นนี้อยู่ที่การใช้ตัวอย่างจากรายการโทรทัศน์ไทยจริง ๆ เช่น รายการ “มองต่างมุม” หรือดรามาชื่อดังอย่าง “บ้านทรายทอง” มาอธิบายแนวคิดเชิงทฤษฎี ทำให้เนื้อหาที่อาจดูเป็นนามธรรมกลายเป็นรูปธรรมที่จับต้องได้
หากคุณทำงานในสื่อหรืออุตสาหกรรมบันเทิง และอยากเข้าใจว่า “เรตติ้ง” คือเพียงส่วนหนึ่งของการวิจัยที่ครอบคลุมกว่านั้นมาก — งานชิ้นนี้ขยายภาพให้เห็นทั้งระบบ
